Shloka 30
Sainyasaṅgraha and Bhāga-Vyavasthā (Forces Assembled and Rival Allocations) | सैन्यसंग्रह-भागव्यवस्था
समस्त पाण्डव अतिरथी शूरवीर, यशस्वी, प्रतापी, युद्धविजयी तथा अग्नि और सूर्यके समान तेजस्वी हैं ।। येषां युधिष्ठिरो नेता गोप्ता च मधुसूदन: । योधौ च पाण्डवौ वीरौ सव्यसाचिवृकोदरौ,संजय! युधिष्छिर जिनके नेता हैं, भगवान् मधुसूदन जिनके रक्षक हैं, पाण्डुपुत्र वीरवर अर्जुन और भीमसेन जिनके प्रमुख योद्धा हैं, नकुल, सहदेव, पृषद्वंशी धृष्टद्युम्न, सात्यकि, ट्रपद, धृष्टकेतु, सुकेतु, पांचालदेशीय उत्तमौजा, दुर्जय युधामन्यु, शिखण्डी, क्षत्रदेव, विराटकुमार उत्तर, काशि, चेदि तथा मत्स्यदेशके सैनिक, सूंजयवंशी क्षत्रिय, विराटकुमार बश्रु तथा पांचालदेशीय प्रभद्रकगण जिनके पक्षमें युद्धके लिये उद्यत हैं, जिनकी इच्छाके बिना देवराज इन्द्र भी इस पृथ्वीका अपहरण नहीं कर सकते, जो वीर तथा रणधीर हैं, जो पर्वतोंको भी विदीर्ण कर सकते हैं, जिनका प्रताप देवताओंके समान है तथा जो समस्त सदगुणोंसे सम्पन्न हैं, उन्हीं पाण्डवोंके साथ मेरा दुष्ट पुत्र दुर्योधन मेरे चीखते-चिल्लाते हुए भी युद्ध करना चाहता है
dhṛtarāṣṭra uvāca | samastāḥ pāṇḍavā atirathinaḥ śūrā vīrā yaśasvinaḥ pratāpinaḥ yuddhajayinaś ca agni-sūrya-sama-tejasaḥ | yeṣāṁ yudhiṣṭhiro netā goptā ca madhusūdanaḥ | yodhāś ca pāṇḍavau vīrau savyasācī vṛkodaraḥ | sañjaya, yudhiṣṭhira-neteṣu madhusūdana-gopteṣu savyasāci-vṛkodara-pramukheṣu yodheṣu nakula-sahadeva-dhṛṣṭadyumna-sātyaki-drupada-dhṛṣṭaketu-suketu-uttamaujā-yudhāmanyu-śikhaṇḍi-kṣatradeva-uttara-kāśi-cedi-matsya-sainyeṣu sūñjaya-kṣatriyeṣu virāṭa-kumāra-babhruṣu ca prabhadraka-pāñcāleṣu ca yuddhāya udyateṣu, yeṣām icchāṁ vinā indro 'pi pṛthivīm apahartuṁ na śaknoti, teṣu parvata-vidāraṇa-sāmarthyeṣu deva-sama-pratāpeṣu sarva-sadguṇa-sampanneṣu pāṇḍaveṣu mama duṣṭaḥ putro duryodhanaḥ mama krandataḥ api yuddhaṁ kartum icchati |
ທຣິຕຣາດຕະ ກ່າວວ່າ: «ປານດະວະທັງໝົດແມ່ນອະຕິຣະຖະ—ວີລະບຸລຸດກ້າຫານ ມີຊື່ສຽງ ມີອຳນາດບາລະມີ ຊະນະໃນສົງຄາມ ແລະເຈີດຈ້າດັ່ງໄຟ ແລະດວງອາທິດ. ສັນຈະຍະ! ຢຸທິສຖິຣະແມ່ນຜູ້ນຳຂອງເຂົາ; ມະທຸສູດະນະ (ກຣິສນະ) ແມ່ນຜູ້ປົກປ້ອງ; ແລະໃນບັນດານັກຮົບຫົວໜ້າ ມີວີລະບຸລຸດສອງອົງ—ອາຣຈຸນ ຜູ້ຍິງທະນູສອງມື (ສະວະຍະສາຈີ) ແລະ ພີມ ຜູ້ມີທ້ອງດັ່ງໝາປ່າ (ວຣິໂກດະຣະ). ພ້ອມກັບເຂົາຍັງມີ ນະກຸລ ແລະ ສະຫະເທວ; ທຣິສຕະດຍຸມນະ ແຫ່ງສາຍພຣິສະຕະ; ສາຕະຍະກີ; ດຣຸປະດະ; ທຣິສຕະເກຕຸ; ສຸເກຕຸ; ວີລະບຸລຸດປານຈາລະ ອຸຕະມະອຸຈາ ແລະ ຢຸທາມັນຍຸ ຜູ້ບໍ່ອາດພ່າຍ; ສິຂັນດິນ; ກະສັດເທວ; ອຸຕະຕະຣະ ເຈົ້າຊາຍແຫ່ງວິຣາຕ; ແລະກອງທັບຈາກ ກາຊີ, ເຈດີ, ແລະ ມັດສະຍະ—ພ້ອມທັງກະສັດຍະວີລະສາຍສຣິນຈະຍະ, ບະບຣຸ ແລະ ພຣະບະດຣະກະ ແຫ່ງປານຈາລະ—ລ້ວນຈັດທັບພ້ອມຮົບຢູ່ຝ່າຍເຂົາ. ຖ້າບໍ່ມີຄວາມຍິນຍອມຂອງເຂົາ ແມ່ນແຕ່ອິນດຣະກໍບໍ່ອາດຊິງແຜ່ນດິນນີ້ໄດ້. ເຂົາໝັ້ນຄົງໃນສະໜາມຮົບ ສາມາດຜ່າພູເຂົາ ເຈີດຈ້າດັ່ງເທວະ ແລະພ້ອມດ້ວຍຄຸນຄວາມດີທັງປວງ. ແຕ່ລູກຊາຍຊົ່ວຂອງຂ້າ ດຸຣະໂຢທະນະ ກໍຍັງດື້ດຶງຈະເຮັດສົງຄາມກັບປານດະວະເຫຼົ່ານັ້ນ ແມ່ນແຕ່ຂ້າຮ້ອງຫ້າມກໍຕາມ».
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
Moral blindness and attachment can drive a ruler to enable adharma: Dhṛtarāṣṭra recognizes the Pāṇḍavas’ virtue, strength, and Kṛṣṇa’s protection, yet admits his son’s wicked insistence on war. The passage highlights responsibility in governance—knowing what is right is insufficient if one fails to restrain wrongdoing.
In Udyoga Parva, as war becomes imminent, Dhṛtarāṣṭra speaks to Sañjaya, enumerating the Pāṇḍavas and their powerful allies, stressing their near-invincible position (even Indra could not take the earth against their will). He laments that despite his protests, Duryodhana still wants to fight them.