Shloka 54
Saṃjaya’s Warning to Dhṛtarāṣṭra: Accountability, Alliance-Shift, and the Pāṇḍava Strategic Edge
इति श्रीमहाभारते उद्योगपर्वणि यानसंधिपर्वणि संजयवाक्ये चतुष्पञ्चाशत्तमो<ध्याय:
iti śrīmahābhārate udyogaparvaṇi yānasaṃdhiparvaṇi sañjayavākye catuṣpañcāśattamo 'dhyāyaḥ
ດັ່ງນັ້ນ ໃນ «ສຣີ ມະຫາພາຣະຕະ» ພາຍໃນ «ອຸດຍໂຄປະຣະວະ»—ໂດຍສະເພາະພາກ «ຢານ–ສັນທິປະຣະວະ» ວ່າດ້ວຍການໄປເປັນທູດ ແລະການເຈລະຈາສັນຕິ—ບົດທີ 54 ໄດ້ສິ້ນສຸດ ໃນຖ້ອຍຄໍາທີ່ ສັນຊະຍະ ໄດ້ກ່າວ. ນີ້ເປັນຄໍາປິດທ້າຍຢ່າງເປັນທາງການ ທີ່ຊີ້ບອກການປິດບົດ ແລະວາງຖ້ອຍຄໍານີ້ໄວ້ທ່າມກາງຄວາມຕຶງຕັນທາງທໍາມະ ລະຫວ່າງການທູດ ແລະສົງຄາມທີ່ກໍາລັງໃກ້ເຂົ້າມາ.
संजय उवाच
Educational Q&A
As a colophon, the verse does not teach a doctrine directly; it frames the chapter within the Mahābhārata’s ethical landscape—where efforts (udyoga) toward peace (saṃdhi) are weighed against the duty-bound drift toward war—reminding the reader that narrative choices are evaluated through dharma.
The text is formally closing Adhyāya 54 of the Udyoga Parvan, identifying that the chapter belongs to the Yāna-Saṃdhi section and that the narration is delivered by Sañjaya.