Shloka 54
Udyoga-parva Adhyāya 28: Dharmādharmalakṣaṇa in Āpad
Crisis-Discernment of Right and Wrong
वन॑ राजा धृतराष्ट्र: सपुत्रो व्याप्रास्ते वै संजय पाण्डुपुत्रा: । सिंहाभिगुप्तं न वनं विनश्येत् सिंहो न नश्येत वनाभिगुप्त:,संजय! पुत्रोंसहित राजा धृतराष्ट्र एक वन हैं और पाण्डव उस वनमें निवास करनेवाले व्याप्र हैं। सिंहोंसे रक्षित वन नष्ट नहीं होता एवं वनमें रहकर सुरक्षित सिंह नष्ट नहीं होता उस वनका उच्छेद न करो
vanaṁ rājā dhṛtarāṣṭraḥ saputro vyāprāste vai sañjaya pāṇḍuputrāḥ | siṁhābhiguptaṁ na vanaṁ vinaśyet siṁho na naśyet vanābhiguptaḥ, sañjaya |
ວາຍຸໄດ້ກ່າວວ່າ: «ໂອ ສັນຈະຍະ, ກະສັດທຣິຕະຣາດທະພ້ອມລູກຊາຍ ເປັນດັ່ງປ່າໜຶ່ງ; ລູກຊາຍຂອງປານດຸ ເປັນດັ່ງສັດປ່າທີ່ອາໄສແລະເຄື່ອນໄຫວຢູ່ໃນປ່ານັ້ນ. ປ່າທີ່ມີສິງໂຕຄຸ້ມຄອງ ບໍ່ຖືກທຳລາຍ; ແລະສິງໂຕທີ່ປອດໄພຢູ່ໃນປ່າ ກໍບໍ່ພິນາດ. ດັ່ງນັ້ນ ຢ່າໃຫ້ເກີດການລົ້ມສະລາຍຂອງປ່ານັ້ນ».
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse teaches political and ethical interdependence: a realm (the ‘forest’) and its powerful guardians/inhabitants (the ‘lions’ and the beings within it) sustain each other. Destroying one side through reckless hostility leads to mutual ruin; therefore, one should avoid policies that uproot the whole order.
Vāyudeva addresses Sañjaya using a metaphor to frame the Kuru crisis: Dhṛtarāṣṭra with his sons is likened to a forest, while the Pāṇḍavas are likened to creatures living within it. The counsel urges restraint and preservation of the kingdom by preventing a destructive course of action.