Shloka 11
उद्योगपर्व — अध्याय २५: संजयदूतवाक्यम्
Sañjaya’s Envoy-Speech on Peace
प्राप्तैश्वर्यो धृतराष्ट्रोडद्य राजा लालप्यते संजय कस्य हेतो: । प्रगृहा दुर्बुद्धिमनार्जवे रतं पुत्र मनन््दं मूढममन्त्रिणं तु,संजय! जैसे कोई मनुष्य शिशिर-ऋतु बीतनेपर ग्रीष्म-ऋतुकी दोपहरीमें बहुत घास- फ़ूससे भरे हुए गहन वनमें आग लगा दे और जब हवा चलनेसे वह आग सब ओर फैलकर अपने निकट आ जाय, तब उसकी ज्वालासे अपने-आपको बचानेके लिये वह कुशल- क्षेमकी इच्छा रखकर बार-बार शोक करने लगे, उसी प्रकार आज राजा धुृतराष्ट्र सारा ऐश्वर्य अपने अधिकारमें करके खोटी बुद्धिवाले, उद्दण्ड, भाग्यहीन, मूर्ख और किसी अच्छे मन्त्रीकी सलाहके अनुसार न चलनेवाले अपने पुत्र दुर्योधनका पक्ष लेकर अब किसलिये (दीनकी भाँति) विलाप करते हैं?
sañjaya uvāca |
prāptaiśvaryo dhṛtarāṣṭro ’dyarājā lālapyate sañjaya kasya hetoḥ |
pragṛhya durbuddhim anārjave rataṃ putraṃ nṛśaṃsaṃ mūḍham amantriṇaṃ tu ||
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ໂອ ສັນຊະຍະ! ເປັນຫຍັງພະຣາຊາ ທຣິຕຣາສະຕຣະ—ແມ່ນແຕ່ໄດ້ຮັບແລະຖືຄອງອໍານາດກະສັດແລ້ວ—ຈຶ່ງມາຄໍາຄວນຮ້ອງໄຫ້ໃນວັນນີ້? ພຣະອົງໄດ້ໂອບອຸ້ມຝ່າຍຂອງພຣະໂອຣສ ຜູ້ມີປັນຍາບິດເບືອນ ຮັກອັບອາຍ ໂຫດຮ້າຍ ຫຼົງມົວ ແລະບໍ່ດໍາເນີນຕາມຄໍາຊີ້ນໍາຂອງທີ່ປຶກສາຜູ້ຮູ້—ແລ້ວຈະຮ້ອງໄຫ້ຫາຄວາມປອດໄພໄປເພາະຫຍັງ? ເຫມືອນຄົນຜູ້ໜຶ່ງຈຸດໄຟໃນປ່າໜາແຫ້ງໃນຕອນທ່ຽງຮ້ອນຂອງລະດູຮ້ອນ ແລ້ວເມື່ອລົມພັດໃຫ້ໄຟລາມກັບມາໃກ້ຕົນ ກໍຄໍາຄວນຊໍ້າໆດ້ວຍຄວາມຢ້ານກົວຕໍ່ຄວາມສະຫງົບສຸກຂອງຕົນ—ພຣະຣາຊາທຣິຕຣາສະຕຣະກໍເຊັ່ນນັ້ນ ຮ້ອງໄຫ້ຫຼັງຈາກເລືອກເອົາເຫດແຫ່ງຄວາມພິນາດດ້ວຍຕົນເອງ».
संजय उवाच
Educational Q&A
Grief that follows from knowingly supporting unrighteous conduct is self-inflicted. Power and resources do not protect a ruler who abandons wise counsel and enables a destructive heir; lamentation cannot undo a chosen adharma.
Sañjaya comments on Dhṛtarāṣṭra’s present lament: despite having authority, the king has sided with Duryodhana—portrayed as ill-judged and counsel-less—and now mourns the danger he himself has helped ignite, likened to a man who starts a forest fire and then fears its return.