Previous Verse
Next Verse

Shloka 11

Adhyāya 152: Kaurava-sainyavibhāgaḥ

Division and Standardization of the Kaurava Host

अजातशशभ्रुरत्यर्थ भीमसेनवशानुग: । निकृतश्च मया पूर्व सह सर्व: सहोदरै:,“अजातशत्रु युधिष्ठिर भी अधिकतर भीमसेनके वशमें रहा करते हैं। इसके सिवा मैंने पहले सब भाइयोंसहित उनका तिरस्कार भी किया है

ajātaśatrur atyarthaṁ bhīmasenavaśānugaḥ | nikṛtaś ca mayā pūrvaṁ saha sarvaḥ sahodaraiḥ ||

ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ອະຊາຕະຊັດຣຸ (ຢຸດທິສຖິຣະ) ເປັນຜູ້ທີ່ເຄື່ອນໄຫວຕາມອິດທິພົນຂອງ ພີມເສນ ຢ່າງຍິ່ງ. ຍິ່ງກວ່ານັ້ນ ໃນກ່ອນໜ້າ ຂ້າພະເຈົ້າກໍເຄີຍດູໝິ່ນເຂົາ—ພ້ອມກັບພີ່ນ້ອງທັງໝົດຂອງເຂົາ»។

अजातशत्रुःYudhiṣṭhira (one whose enemy is not born)
अजातशत्रुः:
Karta
TypeNoun
Rootअजातशत्रु
FormMasculine, Nominative, Singular
अत्यर्थम्excessively, very much
अत्यर्थम्:
TypeIndeclinable
Rootअत्यर्थ
भीमसेनवशानुगःone who follows the control/influence of Bhīmasena
भीमसेनवशानुगः:
Karta
TypeAdjective
Rootभीमसेन-वश-अनुग
FormMasculine, Nominative, Singular
निकृतःinsulted, wronged, treated with contempt
निकृतः:
Karta
TypeAdjective
Rootनिकृत
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
मयाby me
मया:
Karana
TypeNoun
Rootअस्मद्
FormMasculine/Feminine, Instrumental, Singular
पूर्वम्formerly, earlier
पूर्वम्:
TypeIndeclinable
Rootपूर्व
सहtogether with
सह:
TypeIndeclinable
Rootसह
सर्वःentirely, wholly (I)
सर्वः:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व
FormMasculine, Nominative, Singular
सहोदरैःwith (my) brothers
सहोदरैः:
Karana
TypeNoun
Rootसहोदर
FormMasculine, Instrumental, Plural

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
A
Ajātaśatru (Yudhiṣṭhira)
B
Bhīmasena (Bhīma)
P
Pāṇḍava brothers (sahodaraiḥ)

Educational Q&A

The verse highlights ethical accountability: even a righteous person like Yudhiṣṭhira can be wronged through contempt and political pressure, and acknowledging such wrongdoing is a step toward moral repair. It also cautions against judging or manipulating a dhārmic leader by assuming he merely follows another’s forceful will.

In the Udyoga Parva’s pre-war context, the speaker reports a confession/recognition of prior misconduct: Yudhiṣṭhira (Ajātaśatru) is described as greatly acting under Bhīma’s influence, and the speaker admits having earlier insulted him along with his brothers—framing past offenses that bear on present negotiations and the unfolding conflict.