Previous Verse
Next Verse

Shloka 34

Nahūṣa’s Pride, the Ṛṣi-Borne Palanquin, and the Search for Indra (नहुष-इन्द्राणी-प्रकरणम्)

३३ ॥। अद्भयोडन्नि््रह्यृत: क्षत्रमश्मनो लोहमुत्थितम्‌ । तेषां सर्वत्रगं तेज: स्वासु योनिषु शाम्यति,जलसे अगन्नि, ब्राह्मणसे क्षत्रिय तथा पत्थरसे लोहेकी उत्पत्ति हुई है। इनका तेज सर्वत्र काम करता है। परंतु अपने कारणभूत पदार्थोमें आकर बुझ जाता है

adbhyo 'gnir nirhṛtaḥ kṣatram aśmano loham utthitam | teṣāṃ sarvatragaṃ tejaḥ svāsu yoniṣu śāmyati ||

ຈາກນ້ຳ ໄຟຖືກດຶງອອກມາ; ຈາກພຣາຫມັນ ກະສັດຕຣິຍະເກີດຂຶ້ນ; ແລະຈາກຫີນ ເຫຼັກກໍເກີດຂຶ້ນ. ພະລັງອຳນາດຂອງແຕ່ລະຢ່າງແຜ່ກວ້າງ ແລະ ເຮັດວຽກໄດ້ທົ່ວໄປ; ແຕ່ເມື່ອມັນກັບຄືນສູ່ເຫດປັດໃຈຕົ້ນກຳເນີດຂອງຕົນ ມັນກໍດັບລົງ. ດັ່ງນັ້ນ ອຳນາດແມ່ນມີຈິງ ແລະ ໄປໄດ້ໄກ, ແຕ່ກໍພຶ່ງພາຕົ້ນທາງ—ພະລັງຂອງມັນຖືກຈຳກັດເມື່ອພົບຫຼັກກຳເນີດ ແລະ ຂອບເຂດອັນຄວນ.

अद्भ्यःfrom the waters
अद्भ्यः:
Apadana
TypeNoun
Rootअप्
FormFeminine, Ablative, Plural
अग्निःfire
अग्निः:
Karta
TypeNoun
Rootअग्नि
FormMasculine, Nominative, Singular
ब्रह्मbrahman / the Brahmin (principle/class)
ब्रह्म:
Karta
TypeNoun
Rootब्रह्मन्
FormNeuter, Nominative, Singular
क्षत्रम्kshatra / the Kshatriya (power/class)
क्षत्रम्:
Karta
TypeNoun
Rootक्षत्र
FormNeuter, Nominative, Singular
अश्मनःfrom stone
अश्मनः:
Apadana
TypeNoun
Rootअश्मन्
FormMasculine, Ablative, Singular
लोहम्iron/metal
लोहम्:
Karta
TypeNoun
Rootलोह
FormNeuter, Nominative, Singular
उत्थितम्arisen/produced
उत्थितम्:
Karta
TypeVerb
Rootउत्-स्था
Formक्त (past passive participle), Neuter, Nominative, Singular
तेषाम्of them
तेषाम्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Plural
सर्वत्रगम्all-pervading
सर्वत्रगम्:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्वत्रग
FormNeuter, Nominative, Singular
तेजःsplendor/energy
तेजः:
Karta
TypeNoun
Rootतेजस्
FormNeuter, Nominative, Singular
स्वासुin their own
स्वासु:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootस्व
FormFeminine, Locative, Plural
योनिषुsources/wombs
योनिषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootयोनि
FormFeminine, Locative, Plural
शाम्यतिis quenched/ceases
शाम्यति:
TypeVerb
Rootशम्
FormPresent (Lat), 3rd, Singular, Parasmaipada

शल्य उवाच

Ś
Śalya
W
water (āpas)
F
fire (Agni)
B
Brāhmaṇa
K
Kṣatriya
S
stone
I
iron

Educational Q&A

Power (tejas) may act widely, but it is not absolute; it is conditioned by its source and proper bounds. The verse uses natural and social analogies to suggest that strength must recognize its origin and limits—an ethical reminder relevant to kingship and conflict.

Śalya is speaking in Udyoga Parva during counsel and deliberation before the great war, offering a reflective analogy: just as fire, kṣatriya power, and iron arise from specific sources and subside when returning to them, so too political and martial force must be understood as dependent and restrainable within dharma.