Previous Verse
Next Verse

Shloka 75

राजन! भरतश्रेष्ठ! हरिवंशपर्वमें भी प्रत्येक पारणके समय ब्राह्मणोंको यथावत्‌ रूपसे खीर भोजन कराये ।।

rājan bharataśreṣṭha harivaṁśaparvaṇi api pratyeka-pāraṇa-kāle brāhmaṇān yathāvat kṣīra-bhojanaṁ bhojayet. samāpya sarvāḥ prayataḥ saṁhitāḥ śāstra-kovidaḥ śubhe deśe niveśya atha kṣaumavastrābhisaṁvṛtāḥ.

ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະຣາຊາ, ຜູ້ປະເສີດສຸດໃນວົງພາຣະຕະ! ໃນພາກຮະຣິວັມສະ ດ້ວຍນັ້ນ ໃນເວລາສິ້ນສຸດການສວດອ່ານແຕ່ລະຄັ້ງ ຄວນເລີ້ຍງພຣາຫມະນະທັງຫຼາຍດ້ວຍເຂົ້ານົມຫວານ (ຂີຣ) ຢ່າງຖືກຕ້ອງຕາມພິທີ. ເມື່ອສຳເລັດສັງຫິຕາທີ່ຮວບຮວມໄວ້ທັງໝົດດ້ວຍຄວາມພາກພຽນແລ້ວ, ຜູ້ຮູ້ຊຳນານໃນຄຳພີຄວນຫໍ່ມັນໄວ້ດ້ວຍຜ້າລະອຽດ/ຜ້າໄໝ ແລະນຳໄປວາງໃນສະຖານທີ່ມົງຄຸນ. ຈາກນັ້ນ ຊຳລະກາຍດ້ວຍການອາບນ້ຳແລະອື່ນໆ, ນຸ່ງຜ້າຂາວ, ສວມພວງດອກໄມ້ ແລະເຄື່ອງປະດັບ, ແລ້ວບູຊາຊຸດຄຳພີເຫຼົ່ານັ້ນແຍກເປັນສ່ວນໆຢ່າງຖືກພິທີ ດ້ວຍຈັນທະນ໌, ພວງດອກໄມ້ ແລະເຄື່ອງຖວາຍອື່ນໆ—ຮັກສາໃຈໃຫ້ແນ່ວແນ່ແລະບໍລິສຸດ—ພ້ອມຖວາຍອາຫານດີເລີດ, ເຄື່ອງດື່ມ, ພວງມາລາ ແລະຂອງຂວັນອື່ນໆທີ່ນ່າພໍໃຈ».

समाप्यhaving completed
समाप्य:
Karma
TypeVerb
Rootसम्-आप्
Formल्यप् (absolutive/gerund), कर्तरि
सर्वाःall
सर्वाः:
Karma
TypeAdjective
Rootसर्व
FormFeminine, Accusative, Plural
प्रयतःself-restrained, attentive
प्रयतः:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रयत
FormMasculine, Nominative, Singular
संहिताःcollections/recensions
संहिताः:
Karma
TypeNoun
Rootसंहिता
FormFeminine, Accusative, Plural
शास्त्रकोविदःknower of the scriptures
शास्त्रकोविदः:
Karta
TypeNoun
Rootशास्त्र-कोविद
FormMasculine, Nominative, Singular
शुभेin an auspicious
शुभे:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootशुभ
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
देशेplace
देशे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootदेश
FormMasculine, Locative, Singular
निवेश्यhaving placed/installed
निवेश्य:
Karma
TypeVerb
Rootनि-विश्
Formल्यप् (absolutive/gerund), कर्तरि
अथthen
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
क्षौमवस्त्राभिसंवृताःwrapped/covered with linen cloth
क्षौमवस्त्राभिसंवृताः:
Karma
TypeAdjective
Rootक्षौम-वस्त्र-अभि-सम्-वृत
FormFeminine, Accusative, Plural

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
R
rājan (the king, Janamejaya in frame narrative)
B
Bharatas (dynastic lineage)
B
Brāhmaṇas
H
Harivaṁśa-parvan
S
saṁhitāḥ (textual compilations/manuscripts)
K
kṣīra-bhojana (milk-rice/kheer)
K
kṣauma-vastra (fine cloth wrapping)
Ś
śubha deśa (auspicious place)
P
pūjā-upacāra (sandal, garlands, offerings)

Educational Q&A

The verse teaches dharmic completion of sacred study: conclude recitation with generosity (feeding Brāhmaṇas), preserve the text respectfully (wrapping and placing manuscripts in an auspicious place), and perform worship with personal purity and mental concentration—treating scripture as a sacred trust.

In Vaiśampāyana’s instruction to the king, the focus shifts to proper observances connected with the Mahābhārata/Harivaṁśa textual tradition: how to mark the end of recitations, honour learned guests, and ritually venerate and safeguard the completed saṁhitā-manuscripts with offerings and disciplined conduct.