Shloka 246
न चेदं वैशसं घोरं कौरवान्तकरं भवेत् । “अब तो मैं केवल कर्णके ही शोकमें डूब गया हूँ और इस तरह जल रहा हूँ, मानो मुझे किसीने जलती आगमें रख दिया हो। यदि पहले ही यह बात मुझे मालूम हो गयी होती तो कर्णको पाकर हमारे लिये इस जगतमें कोई स्वर्गीय वस्तु भी अलभ्य नहीं होती तथा कुरुकुलका अन्त कर देनेवाला यह घोर संग्राम भी नहीं हुआ होता'
na cedaṃ vaiśasaṃ ghoraṃ kauravāntakaraṃ bhavet |
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ເພາະສະນັ້ນ ໄພພິບັດອັນນ່າຢ້ານ ແລະເປັນບາບຫນັກ—ທີ່ນຳໃຫ້ກະວະວະສິ້ນສຸດ—ກໍຈະບໍ່ເກີດຂຶ້ນ. ບັດນີ້ ຂ້ອຍຈົ່ມຢູ່ແຕ່ໃນຄວາມໂສກເພາະກະນະ ແລະຖືກເຜົາໄໝ້ດັ່ງມີຜູ້ນຳຂ້ອຍໄປວາງໃນໄຟທີ່ລຸກໂຊນ. ຖ້າຂ້ອຍຮູ້ເລື່ອງນີ້ແຕ່ກ່ອນ ແລ້ວມີກະນະຢູ່ຝ່າຍພວກເຮົາ ກໍຈະບໍ່ມີສິ່ງໃດໃນໂລກນີ້—ແມ່ນແຕ່ສິ່ງທີ່ເຂົາເອີ້ນວ່າເປັນຂອງສະຫວັນ—ທີ່ພວກເຮົາຈະບໍ່ອາດໄດ້; ແລະສົງຄາມອັນສະຫຍອງນີ້ ທີ່ນຳໃຫ້ວົງກຸຣຸພິນາດ ກໍຈະບໍ່ເກີດຂຶ້ນ»
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage frames war’s outcome as a moral catastrophe (vaiśasa) that annihilates a lineage, and it highlights how ignorance and delayed recognition can lead to irreversible harm—turning potential strength (Karṇa) into a cause for remorse rather than protection.
In the aftermath of the great war, the speaker conveys an intense lament centered on Karṇa and reflects that, had the truth been known earlier, Karṇa’s presence could have prevented the dreadful conflict that ended the Kauravas and devastated the Kuru family.