Adhyaya 2
Strī Parva, Adhyāya 2 — Vidura’s Consolation on Kāla, Karma, and the Limits of Lamentation (विदुरोपदेशः)
Upa-parva: Vidura-upadeśa (Counsel to Vaicitravīrya’s heir / Dhṛtarāṣṭra) — Strī Parva, early consolatory discourse
Vaiśaṃpāyana introduces Vidura’s speech addressed to the Kuru ruler (Vaicitravīrya’s heir, Dhṛtarāṣṭra). Vidura urges the king to rise from grief and asserts a general law of impermanence: accumulations end in loss, elevations end in fall, unions end in separation, and life ends in death (anityatā). He argues that when death draws both the courageous and the fearful alike, excessive lamentation does not alter outcomes; time (kāla) cannot be overstepped. He reframes battlefield death as culturally valorized for kṣatriyas, presenting it as non-futile in terms of reputation and posthumous reward, while also grounding counsel in śāstric authority. The discourse then widens into a philosophical anthropology: across saṃsāra, relationships recur in countless forms, so possessiveness and exclusive claims are unstable. Vidura distinguishes the unwise, who are repeatedly seized by daily grief and fear, from the wise, who practice restraint and satisfaction (saṃtoṣa). He offers a practical cognitive ethic: do not ruminate on sorrow; acting without grief is presented as a remedy, because brooding amplifies distress. Finally, he emphasizes karmic continuity: prior action follows a person in every posture and circumstance, and each deed yields fruit in the corresponding condition—reasserting moral causality amid collective loss.
Chapter Arc: कुरुक्षेत्र के धूमिल श्मशान-सम वातावरण में धृतराष्ट्र शोक से भूमि पर पड़े हैं; राज्य, वंश और विजय—सब राख-सा प्रतीत होता है। → विदुर धृतराष्ट्र को उठाकर धैर्य देने लगते हैं—जीवन-मरण, संयोग-वियोग, संग्रह-क्षय की अनिवार्यता बताते हुए शोक की निरर्थकता पर कठोर, पर हितकारी वाणी रखते हैं। धृतराष्ट्र का मन बार-बार पुत्र-हानि की ओर लौटता है, और विदुर उसे तर्क, नीति और आत्मसंयम से रोकते हैं। → विदुर का निर्णायक उपदेश: ‘संयोग का अंत वियोग है, जीवन का अंत मरण; शोक न अर्थ साधता है, न धर्म, न सुख—यह कर्तव्य-शक्ति को ही क्षीण करता है।’ वे धृतराष्ट्र से कहते हैं कि शोक में डूबने के बजाय कारण-निवारण और आत्म-स्थैर्य का पुरुषार्थ करो। → धृतराष्ट्र को शोक-वेग से बाहर निकालने हेतु विदुर संतोष, विवेक और त्रिवर्ग (धर्म-अर्थ-काम) की मर्यादा का स्मरण कराते हैं; शोक को ‘अग्नि’ मानकर उसे बुझाने का उपाय—धैर्य, विचार और कर्तव्य—स्थापित करते हैं। → धृतराष्ट्र का शोक कुछ थमता है, पर भीतर का ज्वार बना रहता है—अब प्रश्न यह है कि वे इस उपदेश को कर्म में बदल पाएँगे या शोक पुनः उन्हें गिरा देगा।
Shlokas
Verse 1
इस प्रकार श्रीमह्या भारत स्त्रीपर्वके अन्तर्गत जलप्रदानिकपर्वमें धृतराष्ट्रके शीकका निवारणविषयक पहला जध्याय पूरा हुआ
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ວິດຸຣະ ໄດ້ເຮັດໃຫ້ ທຣິຕຣາສະຕຣະ—ຜູ້ເປັນດັ່ງງົວຜູ້ປະເສີດໃນຫມູ່ມະນຸດ—ຊື່ນບານດ້ວຍຖ້ອຍຄໍາຫວານຊື່ນ ແລະຊີວິດຊື່ນດັ່ງນ້ໍາອະມຣິຕ, ແລ້ວໄດ້ກ່າວຕໍ່ບຸດແຫ່ງ ວິຈິຕຣະວີຣຍະ. ຈົ່ງຟັງສິ່ງທີ່ລາວໄດ້ກ່າວ. ພາບເຫດການຫັນຈາກຄວາມໂສກອັນຮຸນແຮງຫຼັງສົງຄາມ ໄປສູ່ຄໍາຕັກເຕືອນທີ່ຕັ້ງຢູ່ເທິງທຳມະ—ບໍ່ແມ່ນເພື່ອປະຈົບໃຈຄວາມໂສກ, ແຕ່ເພື່ອໃຫ້ຈິດຂອງກະສັດໝັ້ນຄົງ ແລະນໍາໄປສູ່ຄວາມສຳລວມ ແລະຄວາມເຂົ້າໃຈອັນຖືກຕ້ອງ.
Verse 2
विदुर उवाच उत्तिष्ठ राजन् कि शेषे धारयात्मानमात्मना । एषा वै सर्वसत्त्वानां लोकेश्वर परा गति:
ວິດຸຣະ ກ່າວວ່າ: “ຂໍພຣະອົງກະສັດ, ເປັນຫຍັງຈຶ່ງນອນຢູ່ແບບນີ້? ຈົ່ງລຸກຂຶ້ນ ແລະນັ່ງລົງ, ແລ້ວໃຫ້ປັນຍາຂອງພຣະອົງເອງ ປະຄອງຈິດໃຫ້ໝັ້ນຄົງ. ໂອ້ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງປະຊາ, ນີ້ແມ່ນທາງສຸດທ້າຍທີ່ກໍານົດໄວ້ສໍາລັບສັດມີຊີວິດທັງປວງ.”
Verse 3
सर्वे क्षयान्ता निचया: पतनान्ता: समुच्छुया: । संयोगा विप्रयोगान्ता मरणान्तं च जीवितम्
ການສະສົມທັງປວງ ລ້ວນມີຄວາມສິ້ນໄປເປັນທ້າຍ; ຄວາມສູງສົ່ງທັງປວງ ລ້ວນຈົບລົງດ້ວຍການຕົກຕໍ່າ. ການພົບພາກັນທັງປວງ ລ້ວນຈົບລົງດ້ວຍການພັດພາກ; ແລະຊີວິດທັງປວງ ລ້ວນມີມໍລະນະເປັນທ້າຍ.
Verse 4
यदा शूरं च भीरुं च यम: कर्षति भारत । तत् कि न योत्स्यन्ति हि ते क्षत्रिया: क्षत्रियर्षभ
ໂອ ພາຣະຕະ, ເມື່ອພຣະຍົມ ດຶງເອົາທັງຜູ້ກ້າ ແລະຜູ້ຂີ້ຢ້ານ ໄປດ້ວຍກັນ, ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນຫມູ່ກະສັດນັກຮົບ, ເຫດໃດກະສັດນັກຮົບເຫຼົ່ານັ້ນຈຶ່ງຈະບໍ່ອອກຮົບ?
Verse 5
अयुध्यमानो ग्रियते युध्यमानश्न जीवति । काल प्राप्प महाराज न कश्चिदतिवर्तते
ຂໍພຣະອົງມະຫາຣາຊ, ຜູ້ບໍ່ອອກຮົບກໍຕາຍ, ຜູ້ອອກຮົບກໍອາດຈະຍັງມີຊີວິດຢູ່. ເມື່ອກາລະ (ເວລາທີ່ກໍານົດ) ມາຮອດ, ບໍ່ມີໃຜຈະລ່ວງເກີນມັນໄດ້.
Verse 6
अभावादीनि भूतानि भावमध्यानि भारत । अभावनिधनान्येव तत्र का परिदेवना
ວິດູຣະກ່າວວ່າ: «ໂອ ພາຣະຕະ, ສັດທັງຫຼາຍເລີ່ມຈາກຄວາມບໍ່ປາກົດ, ປາກົດຢູ່ແຕ່ຊົ່ວຄາວໃນກາງ, ແລ້ວສິ້ນສຸດກໍກັບໄປສູ່ຄວາມບໍ່ປາກົດອີກ. ເມື່ອຊີວິດເປັນແນວນີ້ ການຄ່ຳຄວນໂສກາມີປະໂຫຍດອັນໃດ?»
Verse 7
न शोचन् मृतमन्वेति न शोचन् प्रियते नर: । एवं सांसिद्धिके लोके किमर्थमनुशोचसि
ວິດູຣະກ່າວວ່າ: «ຜູ້ທີ່ໂສກາບໍ່ອາດຕາມຜູ້ຕາຍໄປໄດ້ ແລະກໍບໍ່ອາດຕາຍເພາະການໂສການັ້ນ. ເມື່ອລະບຽບທຳມະຊາດຂອງໂລກເປັນແນວນີ້ ເຈົ້າຈຶ່ງໂສກາໄປເພື່ອຫຍັງ?»
Verse 8
काल: कर्षति भूतानि सर्वाणि विविधान्युत । न कालस्य प्रिय: वक्रिन्न द्वेष्प: कुरुसत्तम
ວິດູຣະກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນວົງກຸຣຸ, ກາລະ (ເວລາ) ດຶງພາສັດທັງປວງ—ຫຼາຍປະເພດ—ໄປທັງໝົດ. ກາລະບໍ່ມີຜູ້ຮັກພິເສດ ແລະບໍ່ມີຜູ້ທີ່ມັນຊັງ»
Verse 9
यथा वायुस्तृणाग्राणि संवर्तयति सर्वश: । तथा कालवशं यान्ति भूतानि भरतर्षभ,भरतश्रेष्ठ जैसे हवा तिनकोंको सब ओर उड़ाती और डालती रहती है, उसी प्रकार समस्त प्राणी कालके अधीन होकर आते-जाते हैं
ວິດູຣະກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນວົງພາຣະຕະ, ເຊັ່ນລົມທີ່ຫມຸນວຽນແລະກະຈາຍປາຍຫຍ້າໄປທຸກທິດ, ສັດທັງປວງກໍຖືກກາລະຄອບງຳ ແລະຖືກຂັບໃຫ້ມາແລະໄປ»
Verse 10
एक्सरार्थप्रयातानां सर्वेषां तत्र गमिनाम् | यस्य काल: प्रयात्यग्रे तत्र का परिदेवना
ວິດູຣະກ່າວວ່າ: «ຜູ້ທັງຫຼາຍທີ່ມາຮ່ວມກັນໃນການເດີນທາງແຫ່ງໂລກນີ້ ລ້ວນຈະຕ້ອງໄປຮອດທີ່ນັ້ນ (ໂລກຫນ້າ) ໃນວັນໃດວັນໜຶ່ງ. ໃນພວກນັ້ນ ຜູ້ໃດທີ່ກາລະມາຮອດກ່ອນ ຜູ້ນັ້ນກໍໄປກ່ອນ. ເຊັ່ນນີ້ແລ້ວ ຈະໂສກາໄປເພື່ອຫຍັງ?»
Verse 11
न चाप्येतान् हतान् युद्धे राजन् शोचितुमर्हसि । प्रमाणं यदि शास्त्राणि गतास्ते परमां गतिम्
ຂໍພຣະຣາຊາ! ທ່ານບໍ່ຄວນໂສກເສົ້າເພາະວີລະຊົນເຫຼົ່ານີ້ທີ່ຕາຍໃນສົງຄາມ. ຖ້າທ່ານຖືຄຳສອນໃນຄຳພີເປັນຫຼັກ, ພວກເຂົາຍ່ອມໄດ້ເຖິງຄະຕິອັນສູງສຸດແນ່ນອນ.
Verse 12
सर्वे स्वाध्यायवन्तो हि सर्वे च चरितव्रता: । सर्वे चाभिमुखा: क्षीणास्तत्र का परिदेवना
ວິດູຣະກ່າວວ່າ: «ພວກເຂົາທັງໝົດເປັນຜູ້ສະຫວາດຢາຍ ແລະທ່ອງຈຳພຣະເວດ. ທັງໝົດດຳລົງຊີວິດຕາມວັດຕະປະຕິບັດອັນເຂັ້ມງວດ. ແລະທັງໝົດສິ້ນຊີວິດໂດຍປະຈັນໜ້າສັດຕູໃນສົງຄາມ. ເຊັ່ນນັ້ນ ຈະມີເຫດໃດໃຫ້ຄວນໂສກເສົ້າ?»
Verse 13
अदर्शनादापतिताः: पुनश्चादर्शनं गता: । नैते तव न तेषां त्वं तत्र का परिदेवना
ວິດູຣະກ່າວວ່າ: «ພວກເຂົາອອກມາຈາກໂລກທີ່ມອງບໍ່ເຫັນ ແລະກໍກັບໄປສູ່ໂລກທີ່ມອງບໍ່ເຫັນນັ້ນອີກ. ພວກເຂົາບໍ່ແມ່ນຂອງທ່ານ ແລະທ່ານກໍບໍ່ແມ່ນຂອງພວກເຂົາ. ເຊັ່ນນັ້ນ ຈະໂສກເສົ້າໄປເພາະຫຍັງ?»
Verse 14
हतो5पि लभते स्वर्ग हत्वा च लभते यश: । उभयं नो बहुगुणं नास्ति निष्फलता रणे
ຜູ້ທີ່ຖືກຂ້າໃນສົງຄາມ ຍ່ອມໄດ້ສະຫວັນ; ຜູ້ທີ່ຂ້າສັດຕູ ຍ່ອມໄດ້ຊື່ສຽງ. ທັງສອງຢ່າງນີ້ເປັນປະໂຫຍດຫຼາຍແກ່ພວກເຮົາ; ໃນສົງຄາມບໍ່ມີຄວາມເປົ່າປະໂຫຍດເລີຍ.
Verse 15
तेषां कामदु्घाल्लोकानिन्द्र: संकल्पयिष्यति । इन्द्रस्यातिथयो होते भवन्ति भरतर्षभ
ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນວົງສາພາຣະຕະ! ພຣະອິນທຣະຈະຈັດສັນໂລກທີ່ບັນດານຄວາມສຸກຕາມປາຖະໜາ ໃຫ້ແກ່ວີລະຊົນເຫຼົ່ານັ້ນ. ພວກເຂົາທັງໝົດຈະເປັນແຂກຂອງພຣະອິນທຣະ.
Verse 16
न यज्ञैर्दक्षिणावद्धिर्न तपोभिरन विद्यया । स्वर्ग यान्ति तथा मर्त्या यथा शूरा रणे हता:
ວິດູຣະກ່າວວ່າ ມະນຸດທົ່ວໄປບໍ່ອາດໄປຮອດສະຫວັນໄດ້ງ່າຍດາຍດ້ວຍຍັດຍະທີ່ມີທານອັນອຸດົມ, ດ້ວຍຕະປະ, ຫຼືດ້ວຍວິຊາຄວາມຮູ້ ເທົ່າກັບຜູ້ກ້າຫານທີ່ຖືກສັງຫານລົງໃນສະໜາມຮົບ. ຫຼັງຄວາມພິນາດຂອງສົງຄາມ ຄໍານີ້ວາງຈັນຍາບັນອັນເຂັ້ມງວດຂອງທໍາມະກະສັດຕຣິຍະ: ການຕາຍດ້ວຍຄວາມກ້າຫານໃນການຮົບອັນຊອບທໍາ ຖືກພັນລະນາວ່າເປັນທາງລັດໄປສະຫວັນ ເຫນືອກວ່າບຸນຈາກພິທີ, ວິໄນຕະປະ, ແລະການຮຽນຮູ້.
Verse 17
शरीराग्निषु शूराणां जुह॒वुस्ते शराहुती: । हूयमानान् शरांश्वैव सेहुस्तेजस्विनो मिथ:
ວິດູຣະກ່າວວ່າ: ໃນຮ່າງກາຍຂອງວີລະຊົນ—ທີ່ຖືກປຽບເປັນໄຟຍັດຍະ—ພວກເຂົາໄດ້ເທອາຫຸຕິແຫ່ງລູກທະນູ. ແລະນັກຮົບຜູ້ສະຫວ່າງໄສເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍອົດທົນລູກທະນູທີ່ຖືກຖວາຍເຂົ້າໄປໃນ “ໄຟຮ່າງກາຍ” ຂອງກັນແລະກັນ. ຂໍ້ຄໍານີ້ວາງຮູບສົງຄາມເປັນຍັດຍະອັນດຸຮ້າຍ: ຄວາມກ້າຫານເປັນວິໄນຂອງພິທີ, ແລະຄວາມອົດທົນເປັນອາຫຸຕິອັນແພງຄ່າ, ເຜີຍໃຫ້ເຫັນທັງວິລະກຳ ແລະນ້ໍາໜັກທາງສິນທໍາອັນນ່າຫວາດກົວຂອງສົງຄາມ.
Verse 18
एवं राजंस्तवाचक्षे स्वर्ग्य पन्थानमुत्तमम् । न युद्धादधिकं किंचित् क्षत्रियस्येह विद्यते
ດັ່ງນັ້ນ ໂອ້ ພຣະຣາຊາ, ຂ້າພະເຈົ້າຂໍປະກາດແກ່ພຣະອົງເຖິງເສັ້ນທາງອັນສູງສຸດທີ່ນໍາໄປສະຫວັນ: ສໍາລັບກະສັດຕຣິຍະໃນໂລກນີ້ ບໍ່ມີສິ່ງໃດເຫນືອກວ່າສົງຄາມອັນຊອບທໍາ. ເມື່ອການຮົບຖືກກະທໍາເປັນໜ້າທີ່ເພື່ອປົກປ້ອງລະບຽບແລະຄວາມຍຸດຕິທໍາ ມັນກໍເປັນຫົນທາງອັນສູງສຸດເພື່ອບຸນກຸສົນ ແລະຄວາມຜາສຸກຂອງອານາຈັກ.
Verse 19
क्षत्रियास्ते महात्मान: शूरा: समितिशो भना: । आशिष: परमा: प्राप्ता न शोच्या: सर्व एव हि
ວິດູຣະກ່າວວ່າ: “ຄົນເຫຼົ່ານັ້ນເປັນກະສັດຕຣິຍະຜູ້ມີຈິດໃຈຍິ່ງໃຫຍ່—ເປັນວີລະຊົນທີ່ສ່ອງສະຫວ່າງໃນການປະທະກັນແຫ່ງສະໜາມຮົບ. ເມື່ອໄດ້ບັນລຸຄວາມສໍາເລັດອັນສູງສຸດຕາມທີ່ພວກເຂົາປາດຖະໜາ ພວກເຂົາກໍໄດ້ໄປຮອດໂລກອັນດີເລີດທີ່ຈັດສັນໃຫ້ແກ່ນັກຮົບເຊັ່ນນັ້ນ. ດັ່ງນັ້ນ ບໍ່ມີຜູ້ໃດໃນພວກເຂົາທີ່ຄວນຖືກໄວ້ທຸກຂ໌ຢ່າງແທ້ຈິງ.”
Verse 20
आत्मानमात्मना55श्वास्य मा शुचः पुरुषर्षभ । नाद्य शोकाभि भूतस्त्वं कायमुत्स्रष्टमहसि
ວິດູຣະກ່າວວ່າ: “ຈົ່ງປະຄອງຕົນເອງດ້ວຍພະລັງພາຍໃນຂອງຕົນ; ຢ່າໂສກເສົ້າເລີຍ ໂອ້ ຜູ້ປະເສີດໃນບຸລຸດ. ມື້ນີ້ ເຈົ້າຖືກຄວາມໂສກຄອບງໍາ ຈຶ່ງບໍ່ຄວນລະທິ້ງຮ່າງກາຍ (ຍອມແພ້ຈົນເຖິງການທໍາລາຍຕົນເອງ).”
Verse 21
पुरुषप्रवर! आप स्वयं ही अपने मनको सान्त्वना देकर शोकका परित्याग कीजिये। आज शोकसे व्याकुल होकर आपको अपने शरीरका त्याग नहीं करना चाहिये ।।
ວິດູຣະກ່າວວ່າ: «ໂອ ບຸລຸດຜູ້ປະເສີດ! ຈົ່ງປອບໃຈຕົນເອງ ແລະລະທິ້ງຄວາມໂສກ. ມື້ນີ້ ຢ່າໃຫ້ຄວາມໂສກຄອບງຳຈົນຄິດຈະລະທິ້ງຮ່າງກາຍ. ໃນວົງວຽນສັງສານ ພວກເຮົາເກີດມາຊ້ຳໆ ໄດ້ພົບແມ່ພໍ່ນັບພັນ ແລະລູກກັບເມຍນັບຮ້ອຍ—ແຕ່ມື້ນີ້ ພວກເຂົາເປັນຂອງໃຜ? ແລະພວກເຮົາເປັນຂອງໃຜ?»
Verse 22
शोकस्थानसहस्राणि भयस्थानशतानि च । दिवसे दिवसे मूढमाविशन्ति न पण्डितम्,शोकके हजारों स्थान हैं और भयके भी सैकड़ों स्थान हैं। वे प्रतिदिन मूढ़ मनुष्यपर ही अपना प्रभाव डालते हैं, विद्वान् पुरुषपर नहीं
ມີເຫດໃຫ້ໂສກນັບພັນ ແລະເຫດໃຫ້ຢ້ານນັບຮ້ອຍ. ມັນເຂົ້າຄອບງຳຄົນຫຼົງທຸກມື້ ແຕ່ບໍ່ອາດຄອບງຳຄົນມີປັນຍາໄດ້.
Verse 23
न कालस्य प्रिय: वक्षरिन्न द्वेष्प: कुरुसत्तम । न मध्यस्थ: क्वचित्काल: सर्व काल: प्रकर्षति
ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນວົງກຸຣຸ! ການ (ເວລາ) ບໍ່ຮັກໃຜ ແລະບໍ່ຊັງໃຜ; ມັນກໍບໍ່ເຄີຍຢືນຢູ່ກາງໆໃນຂະນະໃດ. ເວລາດຶງສັດທັງປວງໃຫ້ເຄື່ອນໄປຫາປາຍທາງຂອງມັນ.
Verse 24
काल: पचति भूतानि काल: संहरते प्रजा: । काल: सुप्तेषु जागर्ति कालो हि दुरतिक्रम:
ເວລາເຮັດໃຫ້ສັດທັງປວງສຸກງອມ; ເວລາເປັນຜູ້ກຳຈັດປະຊາ. ເມື່ອທຸກຄົນຫຼັບ ເວລາຍັງຕື່ນຢູ່; ເວລານັ້ນຍາກຈະຝ່າຝືນໄດ້.
Verse 25
अनित्यं यौवन रूप॑ं जीवित द्रव्यसंचय: । आरोग्यं प्रियसंवासो गृद्धयेदेषु न पण्डित:
ຄວາມງາມແລະວັຍໜຸ່ມ, ຊີວິດແລະການສະສົມຊັບ, ສຸຂະພາບແລະການຢູ່ຮ່ວມກັບຄົນຮັກ—ທັງໝົດນີ້ບໍ່ຖາວອນ. ດັ່ງນັ້ນ ຄົນມີປັນຍາບໍ່ຄວນຍຶດຕິດຫຼືໂລບໃນສິ່ງເຫຼົ່ານີ້.
Verse 26
न जानपदिकं दुःखमेक: शोचितुमहसि । अप्यभावेन युज्येत तच्चास्य न निवर्तते
ວິດູຣະກ່າວວ່າ: «ຄວາມໂສກທີ່ຕົກລົງເທິງອານາຈັກທັງປວງນີ້ ບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ເຈົ້າຄວນໂສກຢູ່ຜູ້ດຽວ. ແມ່ນແຕ່ຜູ້ໃດຈະຊອກຊ້ຳຈົນຊີວິດຫມົດໄປ ຄວາມໂສກນັ້ນກໍບໍ່ຖືກລົບລ້າງ».
Verse 27
अशोचन् प्रतिकुर्वीत यदि पश्येत् पराक्रमम् । भैषज्यमेतदू् दुःखस्य यदेतन्नानुचिन्तयेत्
ວິດູຣະກ່າວວ່າ: «ຜູ້ທີ່ບໍ່ຖືກຄວາມໂສກກົດທັບ ເມື່ອເຫັນພະລັງແລະການລຸກຂຶ້ນຂອງຄູ່ຕໍ່ສູ້ ຄວນຕອບໂຕໃຫ້ຖືກການ. ຢາຮັກສາຄວາມທຸກທີ່ແທ້ ຄືການບໍ່ຫມົດແຮງຄິດວົນຢູ່ກັບມັນ».
Verse 28
अनिष्टसम्प्रयोगाच्च विप्रयोगात् प्रियस्य च
ວິດູຣະຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ: «ຄວາມໂສກຂອງມະນຸດ ເກີດຈາກການຕ້ອງຄົບຄືນກັບສິ່ງທີ່ບໍ່ພໍໃຈ ແລະຈາກການພັດພາກຈາກສິ່ງທີ່ຮັກ».
Verse 29
नार्थों न धर्मो न सुखं यदेतदनुशोचसि
ວິດູຣະກ່າວວ່າ: «ຄວາມໂສກທີ່ເຈົ້າກໍາລັງໂສກຢູ່ນີ້ ບໍ່ໃຫ້ປະໂຫຍດອັນໃດ—ບໍ່ໄດ້ທັງລາບຜົນ, ບໍ່ໄດ້ທັງທຳ, ບໍ່ໄດ້ທັງຄວາມສຸກ».
Verse 30
अन्यामन्यां धनावस्थां प्राप्प वैशेषिकीं नरा:
ມະນຸດທັງຫຼາຍ ເມື່ອໄດ້ຮັບສະພາບແຫ່ງຊັບສິນແລະວາສະນາທີ່ແຕກຕ່າງກັນ ແຕ່ລະຄົນກໍໄປສູ່ສະພາບອັນເປັນເອກະລັກຂອງຕົນ—ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ສະພາບໂລກຍະແປປ່ຽນຕາມຄົນ ແລະບໍ່ແມ່ນຖານທີ່ໝັ້ນຄົງໃຫ້ອວດອ້າງ ຫຼືໝົດຫວັງ.
Verse 31
प्रज्ञया मानसं दु:खं हन्याच्छारीरमौषधै: । एतद् विज्ञानसामर्थ्य न बालै: समतामियात्
ມະນຸດຄວນກຳຈັດທຸກຂ໌ໃນໃຈດ້ວຍປັນຍາແລະການພິຈາລະນາ, ແລະກຳຈັດທຸກຂ໌ທາງກາຍດ້ວຍຢາ. ນີ້ແມ່ນພະລັງຂອງວິຊາ; ບໍ່ຄວນປະພຶດຢ່າງຂາດວິເວກເຫມືອນເດັກນ້ອຍ.
Verse 32
शयानं चानुशेते हि तिष्ठन्तं चानुतिष्ठति । अनुधावति धावन्तं कर्म पूर्वकृतं नरम्,मनुष्यका पूर्वकृत कर्म उसके सोनेपर साथ ही सोता है, उठनेपर साथ ही उठता है और दौड़नेपर भी साथ-ही-साथ दौड़ता है
ກຳທີ່ມະນຸດເຄີຍເຮັດໄວ້ກ່ອນ ຍ່ອມຕິດຕາມບໍ່ຂາດ—ເມື່ອນອນກໍນອນຕາມ, ເມື່ອລຸກກໍລຸກຕາມ, ເມື່ອແລ່ນກໍແລ່ນຄຽງຂ້າງ.
Verse 33
यस्यां यस्यामवस्थायां यत् करोति शुभाशुभम् | तस्यां तस्यथामवस्थायां तत्फलं समुपाश्चुते,मनुष्य जिस-जिस अवस्थामें जो-जो शुभ या अशुभ कर्म करता है, उसी-उसी अवस्थामें उसका फल भी पा लेता है
ມະນຸດຢູ່ໃນສະພາບໃດ ເຮັດກຳດີຫຼືກຳຊົ່ວຢ່າງໃດ, ໃນສະພາບນັ້ນແຫຼະ ຍ່ອມໄດ້ຮັບຜົນຂອງມັນ.
Verse 34
येन येन शरीरेण यद्यत् कर्म करोति यः । तेन तेन शरीरेण तत्फलं समुपाश्चुते,जो जिस-जिस शरीरसे जो-जो कर्म करता है, दूसरे जन्ममें वह उसी-उसी शरीरसे उसका फल भोगता है
ຜູ້ໃດເຮັດກຳດ້ວຍຮ່າງກາຍແບບໃດ, ໃນຊາດຕໍ່ໄປ ຍ່ອມເສວຍຜົນຂອງກຳນັ້ນຜ່ານການເກີດມີຮ່າງກາຍທີ່ສອດຄ່ອງກັນ.
Verse 35
आत्मैव ह्ात्मनो बन्धुरात्मैव रिपुरात्मन: । आत्मैव हात्मन: साक्षी कृतस्यापकृतस्य च,मनुष्य आप ही अपना बन्धु है, आप ही अपना शत्रु है और आप ही अपने शुभ या अशुभ कर्मका साक्षी है
ຕົນເອງແມ່ນມິດຂອງຕົນເອງ, ຕົນເອງກໍແມ່ນສັດຕູຂອງຕົນເອງ. ຕົນເອງແມ່ນພະຍານຂອງການກະທຳທີ່ເຮັດແລ້ວ ແລະທີ່ບໍ່ໄດ້ເຮັດ—ດີຫຼືຊົ່ວ.
Verse 36
शुभेन कर्मणा सौख्यं दु:ःखं पापेन कर्मणा । कृतं भवति सर्वत्र नाकृतं विद्यते क्वचित्,शुभकर्मसे सुख मिलता है और पापकर्मसे दुःख, सर्वत्र किये हुए कर्मका ही फल प्राप्त होता है, कहीं भी बिना कियेका नहीं
ວິດູຣະສອນວ່າ ຄວາມສຸກເກີດຈາກການກະທຳອັນດີ ແລະ ຄວາມທຸກເກີດຈາກການກະທຳອັນຊົ່ວ. ທົ່ວທຸກແຫ່ງ ຜົນທີ່ໄດ້ຮັບແມ່ນຜົນຂອງການກະທຳທີ່ໄດ້ເຮັດແທ້; ບໍ່ມີບ່ອນໃດທີ່ການກະທຳທີ່ບໍ່ໄດ້ເຮັດຈະໃຫ້ຜົນ. ຫຼັງຄວາມພິນາດ ລາວວາງທັງຄວາມໂສກແລະໂຊກລາບໄວ້ໃນກົດແຫ່ງກຳ ແລະ ຄວາມຮັບຜິດຊອບ.
Verse 37
न हि ज्ञानविरुद्धेषु बह्नपायेषु कर्मसु । मूलघातिषु सज्जन्ते बुद्धिमन्तो भवद्विधा:
ຄົນມີປັນຍາເຊັ່ນທ່ານ ບໍ່ເຄີຍໄປຍຶດຕິດກັບການກະທຳທີ່ຂັດກັບປັນຍາອັນແທ້—ການກະທຳທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍອັນຕະລາຍຫຼາຍປະການ ແລະ ສາມາດທຳລາຍຮາກຖານແຫ່ງຄວາມຜາສຸກ ແລະ ຊີວິດໃນຮ່າງກາຍໄດ້.
Verse 273
चिन्त्यमानं हि न व्येति भूयश्चापि प्रवर्धते । यदि अपनेमें पराक्रम देखे तो शोक न करते हुए शोकके कारणका निवारण करनेकी चेष्टा करे। दुःखको दूर करनेके लिये सबसे अच्छी दवा यही है कि उसका चिन्तन छोड़ दिया जाय
ວິດູຣະກ່າວວ່າ: “ຄວາມໂສກບໍ່ໄດ້ຈາງຫາຍໄປເພາະການຄິດຄຳນຶງຊ້ຳໆ; ກັບກັນມັນຍິ່ງເພີ່ມພູນ. ດັ່ງນັ້ນ ຖ້າຜູ້ໃດເຫັນພະລັງໃນຕົນ ຢ່າຈົມຢູ່ໃນຄວາມໂສກ ແຕ່ຈົ່ງພະຍາຍາມກຳຈັດເຫດແຫ່ງຄວາມໂສກນັ້ນ. ຢາທີ່ດີທີ່ສຸດສຳລັບຄວາມທຸກ ແມ່ນການລະທິ້ງການຄິດຄຳນຶງອັນຍຶດຕິດ; ເພາະຄິດຊ້ຳໆແລ້ວ ຄວາມທຸກບໍ່ຫຼຸດ ແຕ່ຍິ່ງເພີ່ມ”.”
Verse 283
मानुषा मानसैर्दु:खैर्दहान्ते चाल्पबुद्धय: । मन्दबुद्धि मनुष्य ही अप्रिय वस्तुका संयोग और प्रिय वस्तुका वियोग होनेपर मानसिक दुःखोंसे दग्ध होने लगते हैं
ວິດູຣະກ່າວວ່າ ຄົນປັນຍານ້ອຍຖືກເຜົາໄໝ້ດ້ວຍຄວາມທຸກໃນໃຈ. ເມື່ອໄດ້ພົບພາກັບສິ່ງທີ່ບໍ່ຖືກໃຈ ຫຼື ເມື່ອຕ້ອງພັດພາກຈາກສິ່ງທີ່ຮັກ ຄົນມືດປັນຍາຈະຖືກເຜົາຢູ່ພາຍໃນດ້ວຍຄວາມໂສກ—ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ຄວາມຍຶດຕິດແລະຄວາມຊັງ ບໍ່ແມ່ນເຫດການລ້ວນໆ ເປັນຜູ້ຈຸດໄຟທຸກໃນໃຈ.
Verse 296
न च नापैति कार्यार्थात्र्त्रिवर्गाच्चैव हीयते । जो आप यह शोक कर रहे हैं
ວິດູຣະກ່າວວ່າ ການໂສກເສົ້າແບບນີ້ບໍ່ໄດ້ຊ່ວຍໃຫ້ສຳເລັດວຽກງານ ຫຼື ເປົ້າໝາຍໃດໆ; ກັບກັນມັນເຮັດໃຫ້ຄົນເບື້ອນອອກຈາກເສັ້ນທາງໜ້າທີ່ ແລະ ຂາດພົ້ນຈາກ “ຕຣິວັກ” ຄື dharma, artha, kāma. ຄວາມໂສກນີ້ບໍ່ພຽງແຕ່ຫັນໃຫ້ຫ່າງຈາກການກະທຳອັນຖືກຕ້ອງ ແຕ່ຍັງພາໃຫ້ສູນເສຍຄວາມຊອບທຳ ຄວາມຮັ່ງມີ ແລະ ຄວາມສຸກອັນຊອບດ້ວຍ.
Verse 306
असंतुष्टा: प्रमुहान्ति संतोष॑ यान्ति पण्डिता: । धनकी भिन्न-भिन्न अवस्थाविशेषको पाकर असंतोषी मनुष्य तो मोहित हो जाते हैं; परंतु विद्वान् पुरुष सदा संतुष्ट ही रहते हैं
ວິດູຣະສອນວ່າ ຜູ້ທີ່ບໍ່ຮູ້ຈັກພໍໃຈ ຈະຫຼົງມົວ ແລະເສຍຄວາມແຈ້ງໃນການຕັດສິນ; ແຕ່ຜູ້ຮູ້ທັນຍ່ອມບໍລິບູນຄວາມພໍໃຈ. ຫຼັງຄວາມພິນາດຈາກສົງຄາມ ຄໍາສອນນີ້ຊີ້ວ່າ ການຂັດເກົ່າຈິດໃນໃຈເປັນເກາະປ້ອງກັນທາງຄຸນທໍາ: ຄວາມໂລບ ແລະຄວາມຢາກບໍ່ສິ້ນສຸດ ບັງບັງປັນຍາ; ແຕ່ຄວາມພໍໃຈເຮັດໃຫ້ຈິດໝັ້ນຄົງ ແລະຄ້ຳຈຸນທັມມະ ແມ່ນແຕ່ທ່າມກາງຄວາມໂສກເສົ້າ ແລະຄວາມປັ່ນປ່ວນ.
Frequently Asked Questions
The dilemma is whether a ruler should remain absorbed in personal grief after mass loss or reassert disciplined agency; Vidura argues that lamentation cannot reverse kāla and that duty requires composure and action.
Recognize impermanence and the neutrality of time; reduce suffering by limiting rumination; cultivate discernment and contentment; and accept karmic continuity—actions yield results and must be met with responsible conduct.
No explicit phalaśruti is stated; the chapter’s meta-function is instructional, positioning grief-management and karmic realism as prerequisites for ethical governance and for progressing toward later, more formal dharma discourses.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.