Shloka 426
असिद्धानुनये कृष्णे यदुवाच महामति: । वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! गान्धारीने बहू द्रौपदी और यशस्विनी कुन्तीसे कहा--“बेटी! इस प्रकार शोकसे व्याकुल न होओ। देखो, मैं भी तो दुःखमें डूबी हुई हूँ। मैं समझती हूँ, समयके उलट-फेरसे प्रेरित होकर यह सम्पूर्ण जगत्का विनाश हुआ है, जो स्वभावसे ही रोमांचकारी है। यह काण्ड अवश्यम्भावी था, इसीलिये प्राप्त हुआ है। जब संधि करानेके विषयमें श्रीकृष्णकी अनुनय-विनय सफल नहीं हुई, उस समय परम बुद्धिमान् विदुरजीने जो महत्त्वपूर्ण बात कही थी, उसीके अनुसार यह सब कुछ सामने आया है
asiddhānunaye kṛṣṇe yad uvāca mahāmatiḥ | vaiśampāyana uvāca—janamejaya! gāndhārīne bahū draupadīṃ ca yaśasvinīṃ kuntīṃ ca uvāca—“beti! evaṃ śokena vyākulā mā bhava. paśya, aham api duḥkhe nimagnā asmi. manye kāla-viparyayapreritena asya sarvasya jagato vināśaḥ saṃvṛttaḥ, yaḥ svabhāvata eva romāñcakaraḥ. eṣa kāṇḍaḥ avaśyambhāvī āsīt, tasmāt prāptaḥ. yadā sandhi-karaṇe śrīkṛṣṇasya anunaya-vinayaḥ na siddhaḥ, tadā paramabuddhimān viduraḥ yāṃ mahatīṃ vācaṃ uvāca, tadanusāreṇa idaṃ sarvaṃ pratyakṣam abhavat.”
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຈະນະເມເຈຍ, ຄານທາຣີ ໄດ້ກ່າວກັບລູກໃພ້ຂອງນາງ—ດຣາວປະດີ ແລະ ຄຸນຕີ ຜູ້ມີກຽດສັກ—ວ່າ: “ລູກເອີຍ, ຢ່າໃຫ້ຄວາມໂສກຄອບງຳເຈົ້າເຊັ່ນນີ້. ເບິ່ງເຖີດ—ແມ່ເອງກໍຈົມຢູ່ໃນຄວາມທຸກ. ແມ່ເຂົ້າໃຈວ່າ ໂດຍການຜັນຜວນຂອງກາລະ (ເວລາ) ການທຳລາຍຂອງໂລກທັງປວງນີ້ໄດ້ເກີດຂຶ້ນ—ເຫດການທີ່ໂດຍທຳມະຊາດແລ້ວເຮັດໃຫ້ຜູ້ຄົນສັ່ນສະທ້ານ. ຄວາມພິນາດນີ້ເປັນສິ່ງຫຼີກບໍ່ພົ້ນ; ດັ່ງນັ້ນມັນຈຶ່ງມາຮອດ. ເມື່ອການອ້ອນວອນເພື່ອສັນຕິຂອງ ພຣະສຣີກຣິດສະນະ ບໍ່ສຳເລັດ, ທຸກສິ່ງກໍເປີດເຜີຍອອກຕາມຖ້ອຍຄຳອັນມີນ້ຳໜັກທີ່ ວິດຸຣະ ຜູ້ປັນຍາສູງສຸດ ໄດ້ກ່າວໄວ້ໃນເວລານັ້ນ.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage frames the catastrophe as the result of Kāla (Time/fate) and inevitability, while also underscoring the ethical tragedy that even sincere peace-making (Kṛṣṇa’s entreaty) can fail; wise counsel (Vidura’s warning) proves true, and grief must be borne with steadiness and perspective.
After the war, Gandhārī addresses Draupadī and Kuntī, urging them not to be consumed by sorrow. She interprets the devastation as an inevitable turn of Time and recalls that when Kṛṣṇa’s attempt to broker peace did not succeed, Vidura had spoken a significant warning—now fulfilled by events.