Shloka 19
स्त्रीपर्व — गान्धारीभीमसेनसंवादः
Strī-parva — Gāndhārī–Bhīmasena Dialogue on Wartime Conduct
कि तु कर्माकरोद् भीमो वासुदेवस्य पश्यत: । दुर्योधनं समाहूय गदायुद्धे महामना:,परंतु महामना भीमसेनने गदायुद्धके लिये दुर्योधनको बुलाकर श्रीकृष्णके देखते-देखते उसके प्रति जो बर्ताव किया है, वह मुझे अच्छा नहीं लगा। वह रणभूमिमें अनेक प्रकारके पैंतरे दिखाता हुआ विचर रहा था; अतः शिक्षामें उसे अपनेसे अधिक जान भीमने जो उसकी नाभिसे नीचे प्रहार किया, इनके इसी बर्तावने मेरे क्रोधको बढ़ा दिया है
vaiśampāyana uvāca | kiṃ tu karmākarod bhīmo vāsudevasya paśyataḥ | duryodhanaṃ samāhūya gadāyuddhe mahāmanāḥ |
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ແຕ່ການກະທຳທີ່ ພີມະ ໄດ້ເຮັດ—ຕໍ່ໜ້າ ວາສຸເທວະ—ໂດຍເອີ້ນ ທຸຣະໂຢທະນະ ເຂົ້າສູ່ການດວນຄະດາ ນັ້ນ ບໍ່ເຂົ້າກັບໃຈຂ້ອຍ. ເພາະ ທຸຣະໂຢທະນະ ກຳລັງເຄື່ອນໄຫວໃນສະໜາມຮົບ ສະແດງກົນລະຍຸດ ແລະການຫຼອກລໍ້ຫຼາຍຢ່າງ; ແລະເຖິງແມ່ນ ພີມະ ຮູ້ວ່າເຂົາເກັ່ງກວ່າຕົນໃນວິຊານີ້ ກໍຍັງຟາດຕໍ່າກວ່າສະດື. ການປະພຶດນັ້ນແຫຼະ ທີ່ເຮັດໃຫ້ຄວາມໂກດຂອງຂ້ອຍເພີ່ມຂຶ້ນ»។
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even in a just cause, violating agreed rules of combat (maryādā) creates ethical discomfort and invites censure; the epic highlights the tension between victory, vengeance, and dharma.
After the war, the narrator reflects critically on Bhīma’s conduct in the mace-duel: in Kṛṣṇa’s presence Bhīma challenges Duryodhana and then strikes him below the navel—an act viewed as against the norms of gadāyuddha—provoking the speaker’s anger.