Shloka 3
राष्ट्रगुप्ति-संग्रहः
Protection of the Realm and Principles of Revenue & Local Administration
ग्रामस्थाधिपति: कार्यो दशग्राम्यास्तथा पर: । द्विगुणाया: शतस्यैवं सहस्रस्य च कारयेत्,एक गाँवका, दस गाँवोंका, बीस गाँवोंका, सौ गाँवोंका तथा हजार गाँवोंका अलग- अलग एक-एक अधिपति बनाना चाहिये
grāmasthādhipatiḥ kāryo daśagrāmyās tathā paraḥ | dviguṇāyāḥ śatasyaivaṁ sahasrasya ca kārayet ||
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: “ຄວນແຕ່ງຕັ້ງຜູ້ຄຸ້ມຄອງສໍາລັບບ້ານໜຶ່ງ, ແລະ ອີກຜູ້ໜຶ່ງສໍາລັບກຸ່ມບ້ານສິບ. ໃນທໍານອງດຽວກັນ ຄວນແຕ່ງຕັ້ງເຈົ້າໜ້າທີ່ສໍາລັບເຂດອໍານາດທີ່ໃຫຍ່ຂຶ້ນ—ບ້ານຊາວ, ບ້ານຮ້ອຍ, ແລະ ກະທັ້ງບ້ານພັນ—ເພື່ອໃຫ້ການປົກຄອງເປັນລະບຽບ, ມີຄວາມຮັບຜິດຊອບ, ແລະ ຕອບສະໜອງໄດ້ທັນການໃນທຸກຂັ້ນ.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Effective rule depends on structured, tiered administration: appoint responsible officers over progressively larger groups of villages so duties, oversight, and accountability are clearly distributed.
In the Shanti Parva’s instruction on rajadharma, Bhishma advises the king on practical statecraft—how to organize local governance by appointing chiefs for village-level and multi-village jurisdictions.