Previous Verse

Shloka 85

Vyavahāra-Śuddhi and Rājadharma: Clean Administration, Counsel, and Proportional Punishment

Chapter 86

निष्पाप युधिष्ठिर! यह नीतिशास्त्रका तत्त्व है, जिसे मैंने तुम्हें बताया है। किसीपर भी पूरा विश्वास न करना नरेशोंका परम गोपनीय गुण बताया जाता है ।। इति श्रीमहाभारते शान्तिपर्वणि राजधर्मानुशासनपर्वणि अमात्यवि भागे पज्चाशीतितमो<ध्याय:

niṣpāpa yudhiṣṭhira! etan nītiśāstrasya tattvaṃ mayā te kathitam | kasyāpi pūrṇaṃ viśvāsaṃ na kartavyaṃ—nareśānāṃ parama-gopyaḥ guṇa iti kathyate ||

ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຢຸທິສຖິຣະ ຜູ້ບໍ່ມີບາບ! ນີ້ແມ່ນແກ່ນສານແຫ່ງນີຕິສາດການເມືອງ ທີ່ຂ້າໄດ້ບອກແກ່ເຈົ້າ. ກະສັດບໍ່ຄວນໄວ້ໃຈຜູ້ໃດແບບສິ້ນເຊີງ; ຄວາມລະວັງລະໄວ້ແບບນີ້ ຖືກກ່າວວ່າເປັນຄຸນລັກສະນະທີ່ລັບລຶກ ແລະສຳຄັນຍິ່ງຂອງຜູ້ປົກຄອງ».

निष्पापO sinless one
निष्पाप:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootनिष्पाप
FormMasculine, Vocative, Singular
युधिष्ठिरO Yudhiṣṭhira
युधिष्ठिर:
Adhikarana
TypeNoun
Rootयुधिष्ठिर
FormMasculine, Vocative, Singular
एतत्this
एतत्:
Karta
TypePronoun
Rootएतद्
FormNeuter, Nominative, Singular
नीतिशास्त्रस्यof the science of polity
नीतिशास्त्रस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootनीतिशास्त्र
FormNeuter, Genitive, Singular
तत्त्वम्principle; essence
तत्त्वम्:
Karta
TypeNoun
Rootतत्त्व
FormNeuter, Nominative, Singular
यत्which
यत्:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormNeuter, Nominative, Singular
मयाby me
मया:
Karana
TypePronoun
Rootअहम्
FormInstrumental, Singular
तेto you
ते:
Sampradana
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormDative, Singular
उक्तम्said; told
उक्तम्:
Karta
TypeVerb
Rootवच्
FormNeuter, Nominative, Singular, क्त (past passive participle)
not
:
TypeIndeclinable
Root
कस्मिन्in anyone; on anyone
कस्मिन्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootकिम्
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
अपिeven; also
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
सम्पूर्णम्complete; full
सम्पूर्णम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसम्पूर्ण
FormNeuter, Accusative, Singular
विश्वासम्trust; confidence
विश्वासम्:
Karma
TypeNoun
Rootविश्वास
FormMasculine, Accusative, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
कर्तव्यम्should be done; ought to be made
कर्तव्यम्:
Karta
TypeVerb
Rootकृ
FormNeuter, Nominative, Singular, तव्यत् (gerundive/obligative)
नरेशानाम्of kings
नरेशानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootनरेश
FormMasculine, Genitive, Plural
परमःsupreme; highest
परमः:
Karta
TypeAdjective
Rootपरम
FormMasculine, Nominative, Singular
गोपनीयःto be kept secret; confidential
गोपनीयः:
Karta
TypeAdjective
Rootगोपनीय
FormMasculine, Nominative, Singular, अनीयर्/यत् (to be kept secret)
गुणःquality; trait
गुणः:
Karta
TypeNoun
Rootगुण
FormMasculine, Nominative, Singular
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
श्रीमहाभारतेin the Mahābhārata
श्रीमहाभारते:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमहाभारत
FormNeuter, Locative, Singular
शान्तिपर्वणिin the Śānti-parvan
शान्तिपर्वणि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootशान्तिपर्वन्
FormNeuter, Locative, Singular
राजधर्मानुशासनपर्वणिin the Rājadharmānuśāsana-parvan
राजधर्मानुशासनपर्वणि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootराजधर्मानुशासनपर्वन्
FormNeuter, Locative, Singular
अमात्यविभागेin the section on ministers' division
अमात्यविभागे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअमात्यविभाग
FormMasculine, Locative, Singular
पञ्चाशीतितमःeighty-fifth
पञ्चाशीतितमः:
Karta
TypeAdjective
Rootपञ्चाशीतितम
FormMasculine, Nominative, Singular
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta
TypeNoun
Rootअध्याय
FormMasculine, Nominative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
Y
Yudhiṣṭhira
N
nareśa (king/ruler)

Educational Q&A

Bhishma teaches that a ruler must practice prudent restraint in trust: never granting anyone absolute confidence, because safeguarding secrets and maintaining strategic caution are essential to stable governance.

In the Śānti Parva’s instruction on royal duty (rājadharma), Bhishma continues advising Yudhishthira on principles of statecraft, emphasizing confidential conduct and careful judgment in dealing with others.