Shloka 4
Chapter 81: Trust, Allies, and the Qualifications of the King’s Artha-Secretary (अर्थसचिव)
धर्मात्मा पञज्चमश्षापि मित्र नैकस्य न द्वयो: । यतो धर्मस्ततो वा स्याद् धर्मस्थो वा ततो भवेत्,इनके सिवा, राजाका एक पाँचवाँ मित्र धर्मात्मा पुरुष होता है, वह किसी एकका पक्षपाती नहीं होता और न दोनों पक्षोंसे वेतन लेकर कपटपूर्वक दोनोंका ही मित्र बना रहता है। जिस पक्षमें धर्म होता है, उसी ओर वह भी हो जाता है अथवा जो धर्मपरायण राजा है, वही उसका आश्रय ग्रहण कर लेता है। ऐसे धर्मात्मा पुरुषको जो कार्य न रुचे, वह उसके सामने नहीं प्रकाशित करना चाहिये; क्योंकि विजयकी इच्छा रखनेवाले राजा कभी धर्ममार्गसे चलते हैं और कभी अधर्ममार्गसे
bhīṣma uvāca | dharmātmā pañcamaś cāpi mitraṃ naikasya na dvayoḥ | yato dharmas tato vā syād dharmastho vā tato bhavet ||
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ຜູ້ມີທຳມະ ຖືກນັບເປັນມິດປະເພດທີຫ້າດ້ວຍ. ລາວບໍ່ເຂົ້າຂ້າງຝ່າຍໃດຝ່າຍໜຶ່ງແຕ່ຝ່າຍດຽວ ແລະບໍ່ຮັບຄ່າຈ້າງຈາກທັງສອງຝ່າຍແລ້ວຫຼອກລວງເຮັດເປັນມິດກັບທັງຄູ່. ລາວຈະເຂົ້າຢູ່ຝ່າຍທີ່ທຳມະຕັ້ງຢູ່ຢ່າງແທ້ຈິງ; ຫຼືບໍ່ຢ່າງນັ້ນ ລາວຈະພຶ່ງພາພະຣາຊາທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນທຳມະຢ່າງໝັ້ນຄົງ. ດັ່ງນັ້ນ ບໍ່ຄວນເປີດເຜີຍແຜນການໃດໆທີ່ຈະເຮັດໃຫ້ຜູ້ມີທຳມະນັ້ນບໍ່ພໍໃຈຕໍ່ໜ້າລາວ—ເພາະກະສັດຜູ້ປາຖະໜາໄຊຊະນະ ບາງຄັ້ງເດີນຕາມທາງທຳມະ ແລະບາງຄັ້ງເດີນຕາມທາງອະທຳມະ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A truly righteous person cannot be bought into partisan or double-dealing friendship; he supports the side where dharma is, or a king who is dharma-abiding. Hence unethical plans should not be shared with such a person, because his loyalty is to dharma rather than to advantage.
In the Shanti Parva’s instruction on governance and conduct, Bhishma advises about types of allies and counselors. He identifies the dharmātmā as a special kind of ally whose alignment follows dharma, and warns that kings seeking victory may alternate between dharma and adharma—making the presence of a dharma-bound advisor both a safeguard and a constraint.