Shloka 19
अध्याय ७२ — राजधर्मः: प्रजारक्षण, कर-नीति, दण्ड-नीति, अमात्य-नियोजन
Chapter 72 — Royal Duty: protection of subjects, taxation, punishment, and appointments
दोग्ध्री धान्यं हिरण्यं च मही राज्ञा सुरक्षिता । नित्य॑ स्वेभ्य: परेभ्यश्न तृप्ता माता यथा पय:,जैसे माता स्वयं तृप्त रहनेपर ही बालकको यशथेष्ट दूध पिलाती है, उसी प्रकार राजासे सुरक्षित होनेपर ही यह दुधारू गायके समान पृथ्वी राजाके स्वजनों तथा दूसरे लोगोंको सदा अन्न एवं सुवर्ण देती है
dogdhrī dhānyaṃ hiraṇyaṃ ca mahī rājñā surakṣitā | nityaṃ svebhyaḥ parebhyaś ca tṛptā mātā yathā payaḥ ||
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ເມື່ອກະສັດປົກປ້ອງແຜ່ນດິນຢ່າງຖືກທຳນອງ ແຜ່ນດິນນັ້ນ—ດັ່ງງົວໃຫ້ນ້ຳນົມ—ຈະໃຫ້ທັງເຂົ້າກິນແລະຄຳທອງຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ. ເຫມືອນແມ່ຜູ້ອິ່ມໃຈແລ້ວຈຶ່ງໃຫ້ນ້ຳນົມແກ່ລູກຕາມປາຖະນາ, ແຜ່ນດິນທີ່ຖືກຄຸ້ມຄອງດີກໍຈະຫຼຽວລ້ຽງແລະມອບຄວາມຮັ່ງມີໃຫ້ທັງປະຊາຂອງກະສັດແລະຜູ້ອື່ນໆ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Prosperity is not accidental: when a ruler protects and governs the land rightly, the earth becomes productive and yields food and wealth for all. Protection (surakṣā) is presented as the ethical condition for abundance.
In the Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhīṣma advises the king by using a domestic analogy: like a satisfied mother who can freely nourish her child with milk, the earth—when safeguarded by the king—continuously provides grain and gold to the king’s people and even to others.