Shloka 5
राज्ञो वृत्त-गुण-संग्रहः (Conduct and the Thirty-Six Virtues of a King) / The King’s Code of Conduct
५-दीनता न लाते हुए ही प्रिय भाषण करे। ६-शूरवीर बने, किंतु बढ़-बढ़कर बातें न बनावे। ७-दान दे, परंतु अपात्रको नहीं। ८-साहसी हो, किंतु निष्ठर न हो ।। संदधीत न चानार्यविंगृह्नीयान्न बन्धुभि: । नाभक्तं चारयेच्चारं कुर्यात् कार्यमपीडया,९-दुष्टोंके साथ मेल न करे। १०-बन्धुओंके साथ लड़ाई-झगड़ा न ठाने। ११-जो राजभक्त न हो, ऐसे गुप्तचरसे काम न ले। १२-किसीको कष्ट पहुँचाये बिना ही अपना कार्य करे
saṃdadhīta na cānārya-viṃ gṛhnīyān na bandhubhiḥ | nābhaktaṃ cārayec cāraṃ kuryāt kāryam apīḍayā ||
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: “ຈົ່ງເວົ້າຖ້ອຍຄຳທີ່ນ່າຟັງ ໂດຍບໍ່ນຳພາຕົນໃຫ້ຕົກຕ່ຳເປັນຄວາມຕ່ຳຕ້ອຍ. ຈົ່ງເປັນວີລະບຸລຸດ ແຕ່ຢ່າອວດອ້າງ. ຈົ່ງໃຫ້ທານ ແຕ່ຢ່າໃຫ້ແກ່ຜູ້ບໍ່ຄວນ. ຈົ່ງກ້າຫານ ແຕ່ຢ່າແຂງກະດ້າງ. ຈົ່ງສ້າງພັນທະມິດ ແຕ່ຢ່າກັບຄົນຊົ່ວ. ຢ່າກໍ່ຄວາມບາດໝາງກັບຍາດພີ່ນ້ອງຂອງຕົນ. ຢ່າໃຊ້ສາຍລັບທີ່ບໍ່ຈົ່ງຮັກພັກດີຕໍ່ພະຣາຊາ. ແລະຈົ່ງເຮັດກິດຂອງຕົນໃຫ້ສຳເລັດໂດຍບໍ່ເຮັດໃຫ້ໃຜເຈັບທຸກ—ເຮັດວຽກຈຳເປັນໂດຍບໍ່ກົດຂີ່.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches practical righteousness in governance: choose allies of good character, preserve harmony among one’s own kin, rely only on loyal agents for sensitive work, and pursue objectives without oppressing or harming others.
In the Shanti Parva’s instruction on rajadharma, Bhishma continues advising Yudhishthira on the ethical conduct of a ruler—how to manage alliances, internal relations, intelligence-gathering, and the execution of policy with minimal harm.