Shloka 231
राजधर्मस्य नवनीतम्—रक्षा, दण्ड, चार, उत्थान
Rājadharma’s ‘Essence’: Protection, Punishment, Intelligence, and Royal Diligence
राजाके लिये जो गोपनीय रहस्यकी बात हो
rājāke liye yo gopanīya rahasya-kī bāta ho, śatruoṃ para vijaya pāne ke liye vaha yo lokoṃ kā saṅgraha karatā ho, vijaya ke hī uddheśya se tasya hṛdaya meṃ yo kārya chipa ho athavā use yo na karane yogya asat-kārya karanā ho, vaha sab kuch use sarala-bhāva se hī chipāye rakhanā cāhiye. vaha lokoṃ meṃ āpnī pratiṣṭhā banāye rakhane ke liye sadā dhārmika karmoṃ kā anuṣṭhāna kare. rājyaṃ hi sumahat tantraṃ dhāryate nākṛtātmabhiḥ | na śakyaṃ mṛdunā voḍhum āyāsa-sthānam uttamam ||
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ຄໍາປຶກສາອັນເປັນຄວາມລັບຂອງກະສັດ—ຈະເປັນເລື່ອງການຊັກຊວນແລະຮວບຮວມຜູ້ຄົນເພື່ອໄຊຊະນະເໜືອສັດຕູ, ຫຼືແຜນການທີ່ຊ່ອນໄວ້ໃນໃຈເພື່ອຈຸດປະສົງແຫ່ງການພິຊິດເທົ່ານັ້ນ, ຫຼືແມ່ນແຕ່ການກະທໍາອັນບໍ່ຄວນ ແລະບໍ່ຖືກທໍານອງທີ່ຈໍາໃຈຕ້ອງເຮັດ—ທັງໝົດນັ້ນຄວນປິດບັງໄວ້ ໂດຍສະແດງພາຍນອກໃຫ້ເຫັນຄວາມງ່າຍດາຍ. ເພື່ອຮັກສາກຽດສັກສີໃນຫມູ່ຊົນ ພຣະອົງຄວນປະພຶດກຳແຫ່ງທຳມະຢູ່ເສມອ. ເພາະລາຊະອໍານາດແມ່ນລະບົບອັນໃຫຍ່ຫຼວງ ແລະສະລັບຊັບຊ້ອນ; ຜູ້ບໍ່ມີການຄວບຄຸມຕົນເອງຍ່ອມບໍ່ອາດແບກຮັບໄດ້, ແລະບັນລັງອັນສູງສຸດແຫ່ງຄວາມເຫນື່ອຍຍາກນີ້ ກໍບໍ່ອາດຖືກຫາບຫິ້ວໄດ້ດ້ວຍຄວາມອ່ອນໂຍນແຕ່ຢ່າງດຽວ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma teaches that ruling is a heavy, complex responsibility requiring self-mastery. A king must protect confidential strategy (even when morally uncomfortable) while maintaining public legitimacy through consistent observance of dharma; mere gentleness or leniency cannot sustain the burdens of governance.
In the Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhīṣma is advising Yudhiṣṭhira on practical governance: how a ruler should manage secrecy, strategy, and public reputation, and why kingship demands disciplined strength rather than only mildness.