Shloka 3
Kurukṣetra-anudarśanam — Rāma-hradāḥ and the Question of Kṣatra Continuity (शान्ति पर्व, अध्याय ४८)
तेडवतीर्य कुरुक्षेत्र केशमज्जास्थिसंकुलम् | देहन्यास: कृतो यत्र क्षत्रियैस्तैर्महात्मभि:,वे सब लोग केश, मज्जा और हडियोंसे भरे हुए कुरुक्षेत्रमें उतरे, जहाँ महामनस्वी क्षत्रियवीरोंने अपने शरीरका त्याग किया था
teḍavatīrya kurukṣetre keśamajjāsthi-saṅkule | deha-nyāsaḥ kṛto yatra kṣatriyais tair mahātmabhiḥ ||
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວພວກເຂົາໄດ້ລົງສູ່ ກຸຣຸກເສດຕຣະ ທີ່ອັດແນ້ນໄປດ້ວຍເສັ້ນຜົມ, ໄຂກະດູກ ແລະກະດູກ—ບ່ອນທີ່ນັກຮົບກະສັດຕຣິຍະຜູ້ມີຈິດໃຈຍິ່ງໃຫຍ່ ໄດ້ສະຫຼະຮ່າງກາຍຂອງຕົນ. ພາບນີ້ປຸກໃຫ້ເຫັນນ້ຳໜັກທາງຈິດທຳຂອງສົງຄາມ: ຄວາມມຸ່ງມັ່ນອັນກ້າຫານ ແລະຄ່າທີ່ໂຫດຮ້າຍ ເມື່ອທຳມະຖືກໂຕ້ຖຽງຜ່ານຄວາມຮຸນແຮງ.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the ethical gravity of warfare: even when framed as kṣatriya-dharma, battle culminates in mass death. Remembering the physical devastation (bones, marrow, hair) forces reflection on responsibility, the limits of violence, and the cost paid by those who 'lay down the body.'
The narrator describes the characters arriving at Kurukṣetra after the great war, portraying the battlefield as strewn with human remains. It situates the listener in the stark aftermath, preparing for Shānti Parva’s reflective discourse on dharma, governance, and moral repair.