Shloka 54
Bhīṣma’s Śara-śayyā Stuti to Vāsudeva and Yogic Preparation for Dehotsarga
Body-Relinquishment
यं त्रिधा55त्मानमात्मस्थं वृतं षोडशभिय्गुणै: । प्राहु: सप्तदशं सांख्यास्तस्मै सांख्यात्मने नम:,जो सत्, रज और तम--इन तीन गुणोंके भेदसे त्रिविध प्रतीत होते हैं, गुणोंके कार्यभूत सोलह विकारोंसे आवृत होनेपर भी अपने स्वरूपमें ही स्थित हैं, सांख्यमतके अनुयायी जिन्हें सत्रहवाँ तत्त्व (पुरुष) मानते हैं, उन सांख्यरूप परमात्माको नमस्कार है
yaṁ tridhātmānam ātmasthaṁ vṛtaṁ ṣoḍaśabhir guṇaiḥ | prāhuḥ saptadaśaṁ sāṅkhyās tasmai sāṅkhyātmane namaḥ ||
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ຂໍນະມັດສະການແດ່ອາດຕະມະສູງສຸດ ຜູ້ທີ່ໃນສາງຂະຍະເອີ້ນວ່າຫຼັກການທີ 17—ປຸຣຸສະ (Puruṣa)। ແມ່ນແທ້ວ່າພຣະອົງປາກົດເຫັນເປັນສາມຢ່າງຕາມຄວາມແຕກຕ່າງຂອງສັດຕະວະ, ຣາຊະ, ແລະ ຕະມະ; ແຕ່ພຣະອົງຍັງຄົງສະຖິດໃນສະພາບເດີມຂອງພຣະອົງ ແມ່ນກະທັ້ງເມື່ອດູເຫັນວ່າຖືກປົກຄຸມໂດຍວິວັດ 16 ປະການ ອັນເກີດຈາກຄຸນທັງຫມົດນັ້ນ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The Self (Puruṣa) is intrinsically unchanged and self-established, even though it appears conditioned by the three guṇas and their sixteen products. Ethical and spiritual freedom comes from discriminating the witness-Self from the changing field of qualities and effects.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma and liberation, Bhīṣma offers a reverential Sāṅkhya-style description of the Puruṣa, praising the transcendent Self that seems covered by the guṇic evolutes yet remains untouched in essence.