Shloka 19
दानपात्रापात्र-निर्णयः / Determining Worthy Gifts, Recipients, and Permissible Food
घातयित्वा तमेवाजी छलेनाजिद्दायोधिनम् | उपसम्प्रष्टमहामि तमहं केन हेतुना,युधिष्ठिर बोले--मुने! मैं अपने भाई-बन्धुओंका यह महान् एवं रोमाञ्चकारी संहार करके सम्पूर्ण लोकोंका अपराधी बन गया हूँ। मैंने इस सम्पूर्ण भूमण्डलका विनाश किया है। भीष्मजी सरलतापूर्वक युद्ध करनेवाले थे तो भी मैंने युद्धमें उन्हें छलसे मरवा डाला। अब फिर उन्हींसे मैं अपनी शड़काओंको पूछूँ, क्या इसके योग्य मैं रह गया हूँ? अब मैं किस हेतुसे उन्हें मुँह दिखा सकता हूँ?
ghātayitvā tam evājau chalena ajiddāyodhinam | upasaṁpraṣṭum icchāmi tam ahaṁ kena hetunā |
ຢຸທິສະຖິຣະກ່າວວ່າ: “ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ໃຫ້ທ່ານຖືກຂ້າໃນສົງຄາມດ້ວຍກົນອຸບາຍ—ທ່ານພີສະມະ ຜູ້ບໍ່ອາດຖືກພິຊິດໃນການຮົບ—ແລ້ວບັດນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າຈະເຂົ້າໄປຫາທ່ານ ແລະຖາມຂໍ້ສົງໄສໄດ້ດ້ວຍເຫດໃດ? ຫຼັງຈາກກ່ອນໃຫ້ເກີດຄວາມພິນາດອັນໃຫຍ່ ແລະນ່າຂົນລຸກໃນບັນດາຍາດຂອງຕົນ ຂ້າພະເຈົ້າຮູ້ສຶກຜິດຕໍ່ທຸກໂລກ; ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ທຳລາຍແຜ່ນດິນທັງປວງ. ຂ້າພະເຈົ້າຈະກ້າສະແດງໜ້າຕໍ່ທ່ານໄດ້ແນວໃດ?”
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds moral accountability after violence: even a ‘just’ victory can be ethically stained when achieved through deceit, and genuine dharma requires humility, remorse, and seeking instruction from the wise—yet without self-excusing one’s wrongdoing.
After the Kurukṣetra war, Yudhiṣṭhira is overwhelmed by grief and guilt. Remembering that Bhīṣma—an undefeated warrior—was brought down through a stratagem, he doubts his own worthiness to approach Bhīṣma and ask him questions on dharma and governance.