Shloka 13
Atithi’s Direction to the Nāga-sage Padma at Naimiṣa (अतिथ्युपदेशः—नैमिषे पद्मनागोपाख्यानप्रस्तावः)
न हांते मन्त्राणां हवनमस्ति न विना पुरुषं तपः सम्भवति | हविर्मन्त्राणां सम्पूजा विद्यते देवमानुष-ऋषीणामनेन त्वं होतेति नियुक्त: | ये च मानुष-होत्राधिकारास्ते च ब्राह्मणस्य हि याजनं विधीयते न क्षत्रवैश्ययोर्दधिजात्योस्तस्माद् ब्राह्मणा हाग्निभूता यज्ञानुद्तन्ति । यज्ञास्ते देवांस्तर्पयन्ति देवा: पृथिवीं भावयन्ति शतपथेडपि हि ब्राह्मणमुखे भवति
na hānte mantrāṇāṁ havanam asti na vinā puruṣaṁ tapaḥ sambhavati | havirmantrāṇāṁ sampūjā vidyate devamānuṣa-ṛṣīṇām anena tvaṁ hoteti niyuktaḥ | ye ca mānuṣa-hotṛ-adhikārās te ca brāhmaṇasya hi yājanaṁ vidhīyate na kṣatravaiśyayoḥ dvijātyos tasmād brāhmaṇā hāgnibhūtā yajñān udvahanti | yajñās te devāṁs tarpayanti devāḥ pṛthivīṁ bhāvayanti śatapathenāpi hi brāhmaṇamukhe bhavati |
ອາຈຸນກ່າວວ່າ: «ບໍ່ມີມັນຕຣາ ກໍບໍ່ມີການຖວາຍອາຫຸຕິ; ແລະບໍ່ມີມະນຸດ ກໍບໍ່ອາດສຳເລັດຕະປະ (austerity) ໄດ້. ໂດຍມັນຕຣາທີ່ຄູ່ກັບຮະວິ (ຂອງຖວາຍ) ເທວະ, ມະນຸດ, ແລະຣິສີ ຈຶ່ງຖືກບູຊາຢ່າງຖືກຕ້ອງ; ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ພຣະໄຟ, ເຈົ້າຈຶ່ງຖືກແຕ່ງຕັ້ງເປັນໂຫຕຣ (Hotṛ). ໃນບັນດາມະນຸດ ສິດໃນການເປັນໂຫຕຣ ເປັນຂອງພຣາຫມະນະແຕ່ຜູ້ດຽວ, ເພາະກົດໝາຍໃຫ້ປະກອບພິທີແທນຜູ້ອື່ນ ຖືກວາງໄວ້ສຳລັບພວກເຂົາ. ກະສັດຕຣິຍະ ແລະ ໄວສະຍະ ແມ່ນແມ່ນດວິຊະ (twice-born) ກໍບໍ່ມີອຳນາດເປັນປຸໂຣຫິດ; ດັ່ງນັ້ນ ພຣາຫມະນະຜູ້ເປັນດັ່ງໄຟມີຮູບ ຈຶ່ງແບກພາລະຂອງຍັດທັງປວງ. ຍັດເຫຼົ່ານັ້ນເຮັດໃຫ້ເທວະພໍໃຈ ແລະເທວະກໍເຮັດໃຫ້ແຜ່ນດິນອຸດົມດ້ວຍຄວາມຮັ່ງມີ. ແມ່ນແຕ່ໃນ ສະຕະປະຖະພຣາຫມະນະ (Śatapatha Brāhmaṇa) ກໍກ່າວເຖິງການວາງອາຫຸຕິໃນປາກຂອງພຣາຫມະນະ»។
अजुन उवाच
Educational Q&A
Ritual efficacy depends on both sacred speech (mantra) and a qualified human agent; within the varṇa-based dharma framework presented here, priestly officiation (hotṛ/yājana) is assigned to Brāhmaṇas, and sacrifice is portrayed as sustaining a reciprocal order: humans nourish gods through yajña, and gods sustain the earth’s prosperity.
Arjuna explains the logic of Vedic sacrifice: mantras and offerings constitute worship of gods, humans, and seers; Agni is appointed as the Hotṛ’s medium; and the human officiant role is restricted to Brāhmaṇas. He supports the point by invoking a Vedic authority (Śatapatha Brāhmaṇa) and concludes with the cosmic economy where yajña pleases the gods and the gods make the earth flourish.