Shloka 32
Adhyāya 33 — Yudhiṣṭhira’s Post-Conflict Remorse and Inquiry on Āśrama Discipline (शोक-विमर्शः, आश्रम-जिज्ञासा)
अधर्मरूपो धर्मो हि कश्चिदस्ति नराधिप । धर्मश्चाधर्मरूपो5स्ति तच्च ज्ञेयं विपक्षिता,नरेश्वर! किसी समय धर्म ही अधर्मरूप हो जाता है और कहीं अधर्मरूप दीखनेवाला कर्म ही धर्म बन जाता है; इसलिये विद्वान् पुरुषको धर्म और अधर्मका रहस्य अच्छी तरह समझ लेना चाहिये
adharmarūpo dharmo hi kaścid asti narādhipa | dharmaś cādharmarūpo 'sti tac ca jñeyaṃ vipakṣitā ||
ພຣະວະຍາສະກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະຣາຊາ! ມີບາງການກໍລະນີທີ່ສິ່ງທີ່ເອີ້ນວ່າ ‘ທັມມະ’ ກັບປາກົດເປັນຮູບແບບຂອງ ‘ອະທັມມະ’; ແລະກໍມີບາງກໍລະນີທີ່ສິ່ງທີ່ເບິ່ງຄືອະທັມມະ ແທ້ຈິງແມ່ນທັມມະ. ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ຜູ້ປົກຄອງມະນຸດ, ຈົ່ງພິຈາລະນາໃຫ້ລະອຽດ ເພື່ອຮູ້ທັມມະ ແລະ ອະທັມມະ ຕາມຄວາມໝາຍແທ້ ໃນການຕໍ່ຕ້ານຕາມບໍລິບົດ.»
व्यास उवाच
Educational Q&A
Dharma is subtle and context-dependent: actions labeled ‘dharma’ can become harmful or unrighteous in certain circumstances, while actions that look unrighteous may be justified as dharma. Therefore one must judge with careful discernment rather than by rigid labels.
Vyāsa is instructing a king in the Śānti Parva’s ethical discourse, emphasizing that the ruler must understand the nuanced boundary between dharma and adharma when making decisions that affect society.