Shloka 140
Śuka’s Guṇa-Transcendence and Vyāsa’s Consolation (शुकगति-वर्णनम्)
परतन्त्र: सदा राजा स्वल्पेष्वपि प्रसज्जते । संधिविग्रहयोगे च कुतो राज्ञ: स्वतन्त्रता
paratantraḥ sadā rājā svalpeṣv api prasajjate | sandhi-vigraha-yoge ca kuto rājñaḥ svatantratā ||
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: “ກະສັດເປັນຜູ້ພຶ່ງພາຜູ້ອື່ນຢູ່ເສມອ ແຕ່ກໍຍັງຍຶດຕິດແມ່ນແຕ່ເລື່ອງນ້ອຍໆ. ແມ່ນແຕ່ໃນການສຳຄັນຢ່າງການເຮັດສັນຕິພາບ ຫຼືການເຮັດສົງຄາມ ອິດສະລະພາບຂອງກະສັດຢູ່ໃສ? ການປົກຄອງຂອງລາວຖືກຈຳກັດໂດຍທີ່ປຶກສາ, ພັນທະມິດ, ສັດຕູ, ຊັບພະຍາກອນ, ແລະຄວາມສະຫງົບຮຽບຮ້ອຍຂອງປະຊາ. ດັ່ງນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ເມື່ອບໍ່ມີອຳນາດເລືອກຢ່າງແທ້ ລາວກໍຍັງເກາະກຽວກັບຄວາມສຸກອັນຈຳກັດ ແລະພາລະຂອງການປົກຄອງ.”
भीष्य उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches that political power does not equal personal freedom: a king is structurally dependent on ministers, allies, enemies, resources, and circumstances, so he should govern with restraint and realism rather than imagining absolute autonomy.
In the Shanti Parva’s instruction on rajadharma, Bhishma continues advising Yudhishthira, emphasizing the constraints of kingship—especially in decisions of peace and war—and warning against attachment to even minor pleasures or choices.