Shloka 17
Aśoka-śāstra: Nārada’s Instruction on the Cessation of Śoka
Grief
मूर्थतश्नोत्पतेद् धूम: सद्यो मृत्युनिदर्शनम् नरेश्वरर जिसके नाक और कान टेढ़े हो जाय
mūrdhataḥ śnotpated dhūmaḥ sadyo mṛtyu-nidarśanam | nareśvara yasya nāsā-karṇau vakrī-bhavataḥ, dantāś ca netrayoś ca varṇaḥ vikriyate, mūrcchā ca jāyate, śarīraṃ ca śītaṃ bhavati, vāma-netrāt sahasā aśru pravartate, mūrdhataś ca dhūmaḥ utpadyate—tasya tatkṣaṇād eva mṛtyur bhavati | uparyuktāni lakṣaṇāni sadyo-mṛtyu-sūcakāni || etāvanti tvaritāni viditvā mānavo ’tmavān rātriṃ-divaṃ paramātmānaṃ dhyāyet, mṛtyu-kālaṃ ca pratīkṣeta ||
ຍາຊະນະວັນກະຍະກ່າວວ່າ: «ເມື່ອເຫັນຄືມີຄວັນລອຍຂຶ້ນຈາກສີສະ ນັ້ນແມ່ນເຄື່ອງໝາຍແຫ່ງຄວາມຕາຍທັນທີ. ໂອ ພະຣາຊາ, ຖ້າດັ່ງຈົມູກແລະຫູບິດເບື້ອນ, ສີຂອງແຂ້ວແລະດວງຕາຜິດປົກກະຕິ, ເລີ່ມມີອາການສະຕິດັບ, ຮ່າງກາຍເຢັນຊາ, ແລະນ້ຳຕາໄຫຼຈາກຕາຊ້າຍຢ່າງກະທັນຫັນ ພ້ອມກັບຄືມີຄວັນລອຍຂຶ້ນຈາກກະຫຼອດສີສະ—ຄວາມຕາຍຈະເກີດຂຶ້ນໃນທັນທີ. ເຫຼົ່ານີ້ແມ່ນເຄື່ອງໝາຍທີ່ຊີ້ຖຶງຄວາມຕາຍອັນໃກ້. ຜູ້ສະແຫວງຫາຜູ້ຄວບຄຸມຕົນເອງ ເມື່ອຮູ້ນິມິດອັນວ່ອງໄວເຫຼົ່ານີ້ ຄວນພິຈາລະນາພຣະອາດຕະມັນສູງສຸດທັງກາງຄືນແລະກາງວັນ ແລະຄອຍຖ້າເວລາທີ່ກຳນົດແຫ່ງຄວາມຕາຍດ້ວຍໃຈສະຫງົບ».
याज्ञवल्क्य उवाच
Educational Q&A
Even when confronted with the body’s ominous signs of imminent death, the recommended response is inner mastery: maintain self-control and keep the mind fixed on the Paramātman through continuous meditation, meeting death with awareness rather than panic.
In a didactic exchange within Śānti Parva, the sage Yājñavalkya instructs a king by listing specific bodily symptoms regarded as immediate portents of death, and then turns the discussion toward the ethical-spiritual practice appropriate for a seeker—steady meditation and calm readiness for the end.