Shloka 13
Jarā-Mṛtyu-anatikrama: Janaka–Pañcaśikha-saṃvāda
Aging and Death Cannot Be Overstepped
सर्गप्रलयधर्मत्वादव्यक्त प्राहुरक्षरम् । तदेतद् गुणसर्गाय विकुर्वाणं पुन: पुन:,सृष्टि और प्रलय प्रकृतिका धर्म है। इसलिये प्रकृतिको अक्षर कहा गया है। वही प्रकृति महत्तत्त्व आदि गुणोंकी सृष्टिके लिये बारंबार विकारको प्राप्त होती है; इसलिये उसे क्षर भी कहा जाता है
sarga-pralaya-dharmatvād avyaktaṃ prāhur akṣaram | tad etad guṇa-sargāya vikurvāṇaṃ punaḥ punaḥ ||
ວາສິດຖະ ກ່າວວ່າ: «ເນື່ອງຈາກການກໍ່ເກີດ ແລະ ການສະລາຍຄືນ ເປັນທໍາມະຊາດຂອງມັນ, ອະວະຍັກຕະ (Prakṛti) ຈຶ່ງຖືກເອີ້ນວ່າ “ອັກສະຣະ” (ບໍ່ເສື່ອມສະລາຍ). ແຕ່ພຣະກຣິຕິນັ້ນເອງ ກໍກັບກາຍປ່ຽນຮູບຊ້ໍາໆ ເພື່ອສ້າງສິ່ງກໍ່ເກີດຈາກຄຸນ (guṇa) — ເຊັ່ນ mahat ແລະ ອື່ນໆ; ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຖືກກ່າວວ່າ “ກະສະຣະ” (ເສື່ອມສະລາຍໄດ້) ດ້ວຍ»។
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
The verse distinguishes two ways of speaking about Prakṛti (the Unmanifest): as akṣara because it persists as the underlying principle through cycles of creation and dissolution, and as kṣara because it repeatedly transforms to produce the manifest evolutes (mahat and others) driven by the guṇas.
In Śānti Parva’s philosophical instruction, Vasiṣṭha explains cosmological process and terminology: how the unmanifest ground is described as imperishable in itself, yet is also called perishable insofar as it becomes the changing world through repeated modification.