Shloka 19
अव्यक्त–पुरुष–विवेकः (Discrimination of Avyakta/Prakṛti and Puruṣa) — Yājñavalkya’s Anvīkṣikī to Viśvāvasu
तदा तमनुपश्येत यस्मिन् दृष्टे न कथ्यते । हृदयस्थो<न्तरात्मेति ज्ञेयो ज्ञस्तात मद्धिधै:,जिनका साक्षात्कार कर लेनेपर मनुष्य कुछ बोल नहीं पाता, योगकालमें योगी उसी परमात्माको देखे। वत्स! मुझ-जैसे लोगोंको अपने-अपने हृदयमें स्थित सबके ज्ञाता अन्तरात्माका ही ज्ञान प्राप्त करना उचित है
tadā tam anupaśyet yasmin dṛṣṭe na kathyate | hṛdayastho 'ntarātmeti jñeyo jñastāta madvidhaiḥ ||
ໃນເວລານັ້ນ ຄວນເບິ່ງເຫັນ «ນັ້ນ»—ເມື່ອເຫັນແລ້ວ ຄໍາເວົ້າກໍສິ້ນສຽງ. ອັດຕາພາຍໃນ ຜູ້ສະຖິດຢູ່ໃນຫົວໃຈ ຄວນຮູ້ວ່າເປັນ ອັນຕະຣາດຕາ (ອັດຕາຜູ້ຢູ່ພາຍໃນ) ຜູ້ຮູ້ທຸກສິ່ງ. ລູກເອີຍ ສໍາລັບຄົນເຊັ່ນຂ້ອຍ ການສະແຫວງຫາແລະບັນລຸຄວາມຮູ້ເຖິງພະຍານພາຍໃນນັ້ນ—ຜູ້ຮູ້ທຸກຢ່າງ ແລະສະຖິດໃນຫົວໃຈຂອງທຸກຄົນ—ເປັນສິ່ງຄວນເຮັດ ໂດຍສະເພາະໃນເວລາແຫ່ງໂຍຄະ ເມື່ອໂຍຄີເຫັນພຣະອັດຕາສູງສຸດພາຍໃນໂດຍກົງ.
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the highest reality—the Inner Self dwelling in the heart—is directly knowable in yogic realization, yet it transcends verbal description. True knowledge culminates in inward vision of the all-knowing witness (antarātmā), where speech and conceptualization fall silent.
Vasiṣṭha addresses a disciple affectionately (“tāta”) and instructs him on contemplative practice: in the proper yogic time/state, one should behold the indwelling Self. The emphasis is on interior realization rather than external debate—pointing to the heart as the locus of the supreme, all-knowing presence.