Shloka 28
अव्यक्त-गुण-पुरुषविवेकः | Avyakta, Guṇas, and Discrimination of Puruṣa
अज्ञानवश वह अपनेमें सत्त्व, रज, तम-इन त्रिविध गुणों और धर्म, अर्थ एवं कामका अभिमान कर लेता है ।। प्रकृत्या55त्मानमेवात्मा एवं प्रविभजत्युत । स्वधाकारवषट्कारौ स्वाहाकारनमस्क्रिया:
ajñānavaśaḥ sa ātmany eva sattva-rajas-tamaḥ—iti trividha-guṇānāṃ ca dharma-artha-kāmānāṃ cābhimānaṃ karoti || prakṛtyā ātmānam evātmā evaṃ pravibhajaty uta | svadhākāra-vaṣaṭkārau svāhākāra-namaskriyāḥ ||
ວະສິດຖະ ກ່າວວ່າ: “ດ້ວຍອະວິຊາ ຄົນໜຶ່ງນຳຄຸນະສາມ—ສັດຕະວະ, ຣະຈະ, ຕະມະ—ໄປທັບຊ້ອນໃສ່ອາດຕະມັນ ແລະຍັງອ້າງວ່າ ທັມມະ, ອັດຖະ (ຊັບ/ຜົນປະໂຫຍດ) ແລະ ກາມະ (ຄວາມພໍໃຈ) ເປັນ ‘ຂອງຂ້ອຍ’. ດັ່ງນັ້ນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງປຣະກຣິຕິ (prakṛti) ຕົນເອງຈຶ່ງແບ່ງແຍກ ແລະຕິດປ້າຍຕົນເອງໃນຫຼາຍຮູບແບບ—ໄປຍຶດຕິດກັບຄຳພິທີເຊັ່ນ svadhā ແລະ vaṣaṭ, ແລະກັບການກະທຳເຊັ່ນ ການອຸທານ svāhā ແລະການນົບນ້ອມ—ໂດຍເຂົ້າໃຈຜິດວ່າ ບົດບາດແລະການກະທຳທີ່ຖືກເງື່ອນໄຂເຫຼົ່ານີ້ແມ່ນອາດຕະມັນທີ່ແທ້.”
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that ignorance makes one falsely identify the Self with nature’s guṇas and with life-goals (dharma, artha, kāma), and even with ritual roles and formulae. This egoic ‘I’ and ‘mine’ is a superimposition; liberation requires discerning the Self as distinct from prakṛti and its conditioned activities.
Vasiṣṭha is instructing about the inner cause of bondage: the mind, under prakṛti and ajñāna, fragments identity into many labels—ethical, economic, sensual, and ritual—thereby obscuring the true Self. The passage functions as a philosophical admonition within Śānti Parva’s teachings on peace and liberation.