Shloka 30
Haṃsa–Sādhya Saṃvāda: Satya, Dama, Kṣamā and the Discipline of Speech
'जो प्राणियोंके जन्म, मृत्यु और चेष्टाओंको ठीक-ठीक जानता है, वह भी इस संसारमें मुक्त ही है! ।। प्रस्थं वाहसहस्रेषु यात्रार्थ चैव कोटिषु । प्रासादे मउचकं स्थानं य: पश्यति स मुच्यते,“जो हजारों और करोड़ों गाड़ी अन्नमेंसे केवल एक प्रस्थ (पेट भरने लायक)-को ही अपने जीवन-निर्वाहके लिये पर्याप्त समझता है (उससे अधिकका संग्रह करना नहीं चाहता) तथा बड़े-से-बड़े महलमें मज्च बिछाने भरकी जगहको ही अपने लिये पर्याप्त समझता है, वह मुक्त हो जाता है”
bhīṣma uvāca | yaḥ prāṇināṃ janma-mṛtyu-ceṣṭāḥ samyag yathāvat jānāti sa api asmin saṃsāre mukta eva | prasthaṃ vāha-sahasreṣu yātrārthaṃ caiva koṭiṣu | prāsāde mañcakaṃ sthānaṃ yaḥ paśyati sa mucyate ||
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ຜູ້ໃດຮູ້ຢ່າງຖືກຕ້ອງຕາມຄວາມເປັນຈິງ ກ່ຽວກັບການເກີດ ການຕາຍ ແລະການເຄື່ອນໄຫວຂອງສັດທັງຫຼາຍ ຜູ້ນັ້ນແມ່ນຫຼຸດພົ້ນແລ້ວ ແມ່ນແຕ່ຢູ່ໃນໂລກນີ້. ເຊັ່ນດຽວກັນ ໃນທ່າມກາງສະບຽງສໍາລັບເດີນທາງທີ່ມີເປັນລົດບັນທຸກນັບພັນ ແລະນັບໂກດິ ຜູ້ໃດເຫັນວ່າພຽງ «ປຣັສຖະ» ໜຶ່ງພໍສໍາລັບດໍາລົງຊີວິດ ແລະໃນພະລາຊະວັງໃຫຍ່ກໍເຫັນວ່າພຽງບ່ອນນ້ອຍໆສໍາລັບປູທີ່ນອນກໍພໍແລ້ວ—ຜູ້ນັ້ນຍ່ອມຫຼຸດພົ້ນ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Liberation is supported by right understanding and contentment: knowing the realities of life (birth, death, and the drives of beings) and limiting one’s wants to what is truly necessary—food enough to live and space enough to rest—cuts the roots of greed and attachment.
In Shanti Parva, Bhishma instructs Yudhishthira on dharma and the path toward peace and freedom. Here he uses vivid measures—prastha of food amid vast stores, and a small bed-space within a palace—to illustrate inner renunciation even while living amid abundance.