Shloka 36
जनक–पराशर संवादः — वर्ण-गोत्र-धर्मविचारः
Janaka–Parāśara: Varṇa, Gotra, and Dharma Inquiry
आश्रयो नास्ति सत्त्वस्य गुणसर्गेण चेतना । सत्त्वमस्य सृजन्त्यन्ये गुणान् वेद कदाचन,बुद्धि जब सत्त्वादि गुणोंकी सृष्टि करती है, उस समय जीवात्मा उसका आश्रय नहीं होता। अन्य गुणोंकी रचना बुद्धि ही करती है और उन गुणोंको जीव कभी जानता है
āśrayo nāsti sattvasya guṇasargeṇa cetanā | sattvam asya sṛjanty anye guṇān veda kadācana ||
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ເມື່ອພຸດທິປະກົດການຫຼິ້ນຂອງຄຸນະທີ່ເຫັນໄດ້, ອາດຕະມາຜູ້ຮູ້ສຶກບໍ່ແມ່ນ ‘ຖານຮອງ’ ຫຼືທີ່ພຶ່ງຂອງ sattva ທີ່ຖືກສ້າງນັ້ນ. ພຸດທິເປັນຜູ້ປັ້ນແຕ່ງຄຸນະອື່ນໆດ້ວຍ; ແຕ່ຊີວິດທີ່ມີກາຍ ນ້ອຍນັກຈຶ່ງຈະຮູ້ຄຸນະເຫຼົ່ານັ້ນຢ່າງແທ້ຈິງໃນຂະນະທີ່ມັນເຄື່ອນໄຫວ. ຄຳສອນນີ້ຊີ້ໄປຫາການແຍກແຍະ: ຄວາມຫຼຸດພົ້ນຢູ່ໃນການເຫັນວ່າຄຸນະເປັນຜົນຜະລິດຂອງ prakṛti ແລະບໍ່ເອົາມັນໄປປົນກັບອາດຕະມາ».
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse distinguishes the conscious Self (cetanā/jīva) from the guṇas produced in prakṛti through buddhi. Sattva and the other guṇas are seen as constructed/manifested phenomena, while true consciousness is not their material support; wisdom is to know the guṇas as guṇas and not identify them with the Self.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on liberation-oriented philosophy. Here he explains how the intellect’s activity gives rise to the guṇic field of experience, and how the embodied self seldom recognizes these guṇas correctly—setting up the need for discernment and detachment.