Shloka 158
Adhyāya 284: Tapas as a Corrective to Household Attachment
Parāśara’s Instruction
विश्वकृद् विश्वकृतां वरेण्यस्त्वं विश्ववाहो विश्वरूपस्तेजस्वी विश्वतोमुख: । चन्द्रादित्यौ चक्षुषी ते हृदयं च पितामह:
viśvakṛd viśvakṛtāṁ vareṇyas tvaṁ viśvavāho viśvarūpas tejasvī viśvatomukhaḥ | candrādityau cakṣuṣī te hṛdayaṁ ca pitāmahaḥ ||
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: ພຣະອົງແມ່ນຜູ້ສ້າງສາກົນ ແລະເປັນຜູ້ປະເສີດທີ່ສຸດໃນບັນດາຜູ້ຈັດຮູບຈັກກະວານ. ພຣະອົງຊົງຮັບພາລະຂອງໂລກ; ພຣະອົງແມ່ນຈັກກະວານໃນຮູບ—ສະຫວ່າງໄສ ແລະມີພຣະພັກຫັນໄປທຸກທິດ. ດວງຈັນ ແລະ ດວງອາທິດແມ່ນພຣະເນດຂອງພຣະອົງ ແລະ ພຣະປິຕາມະຫາ ພຣະພຣະຫມາ ແມ່ນພຣະຫົວໃຈ. ໃນບົດສັນລະເສີນນີ້ ຄໍາສອນແມ່ນພະກະຕິທີ່ຕັ້ງຢູ່ເທິງປັນຍາ: ພຣະສູງສຸດບໍ່ແມ່ນເທວະທີ່ຢູ່ໄກ ແຕ່ແມ່ນໂຄງສ້າງ ແລະ ຈິດຮູ້ຂອງໂລກ ຄວນແກ່ການນົບນ້ອມ ເພາະສັດທັງປວງ ແລະ ອໍານາດຈັກກະວານ ເກີດຂຶ້ນ ແລະ ດໍາເນີນຢູ່ໃນພຣະອົງ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches a devotional-metaphysical vision: the Supreme is the cosmic person whose body is the universe itself. Recognizing the Sun and Moon as His eyes and Brahmā as His heart frames all cosmic functions as expressions of one divine reality, encouraging reverence, humility, and dharmic living grounded in the awareness of divine immanence.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs and consoles Yudhiṣṭhira after the war. Here Bhīṣma offers a stuti (hymn of praise) describing the Lord’s all-pervading cosmic form, using grand identifications (Sun/Moon as eyes, Brahmā as heart) to convey the deity’s supremacy and omnipresence.