Shloka 23
तृष्णाक्षय-उपदेशः
Instruction on the Cessation of Craving
चतुर्द्धारें पुरुषं चतुर्मुखं चतुर्धा चैनमुपयाति वाचा । बाहुभ्यां वाच उदरादुपस्थात् तेषां द्वारं द्वारपालो बुभूषेत्,मनुष्योंके हाथ-पैर, वाणी, उदर और उपस्थ--ये चार द्वार हैं। इनका द्वारपाल होनेकी इच्छा करे अर्थात् इनपर संयम रखे। वह शास्त्रवाक्योंके अनुसार इन चारों द्वारोंके संयमसे प्राप्प ऋक्, यजु:, साम, अथर्वरूप चार मुखोंसे युक्त परमपुरुषको भक्तियोग, ज्ञानयोग, कर्मयोग एवं अष्टाड़योग--इन चार उपायोंसे प्राप्त करता है
caturdvāre puruṣaṃ caturmukhaṃ caturdhā cainam upayāti vācā | bāhubhyāṃ vāca udarād upasthāt teṣāṃ dvāraṃ dvārapālo bubhūṣet ||
ກະປິລາໄດ້ກ່າວວ່າ: «ມະນຸດເປັນຜູ້ມີປະຕູສີ່ ແລະມີໃບໜ້າສີ່. ຜູ້ຄົນເຂົ້າໄປໃກ້ລາວໄດ້ສີ່ທາງ ຜ່ານວາຈາທີ່ຝຶກຝົນແລ້ວ: ຜ່ານແຂນ (ການກະທໍາ), ຜ່ານຄໍາເວົ້າ, ຜ່ານທ້ອງ (ຄວາມຢາກອາຫານ), ແລະຜ່ານອະໄວຍະວະສືບພັນ (ແຮງກະຕຸ້ນກາມ). ໃຫ້ມະນຸດປາດຖະໜາເປັນຜູ້ເຝົ້າປະຕູຂອງປະຕູເຫຼົ່ານີ້—ນັ່ນຄື ຄວບຄຸມແລະປົກຄອງມັນ. ຕາມຄໍາສອນໃນສາດສະຕຣາ ໂດຍການຊະນະປະຕູສີ່ນີ້ ຍ່ອມບັນລຸພຣະບຸຣຸດສູງສຸດ—ຜູ້ມີ ‘ໃບໜ້າສີ່’ ດັ່ງວີດາສີ່—ຜ່ານສີ່ມັກ: ພັກຕິ (ພັກຕິໂຍກ), ປັນຍາ (ຍານະໂຍກ), ການກະທໍາ (ກັມມະໂຍກ), ແລະໂຍກອົງປະກອບແປດ (ອັດຖາງກະໂຍກ)».
कपिल उवाच
Educational Q&A
The verse teaches disciplined restraint over four key ‘gates’ of human conduct—actions (arms), speech, appetite (belly), and sexual impulse (genitals). By becoming their ‘gatekeeper’ (dvārapāla), one aligns with śāstric discipline and becomes fit to attain the Supreme Person through recognized spiritual paths.
Kapila is instructing a listener in the Śānti Parva’s philosophical discourse. He uses a metaphor of a four-gated person and urges mastery over bodily and verbal impulses, linking such mastery to attaining the Supreme Puruṣa, symbolically associated with the four Vedas and approached through four yogic means.