Shloka 4

Jājali’s Austerities and the Summons to Tulādhāra (जाजलि–तुलाधार-इतिहासः)

Devanagari script

उपासते महावृक्ष॑ सुलुब्धास्तत्फलेप्सव: । आयसै: संयुता: पाशै: फलदं परिवेष्ट्य तम्‌,लोभी मनुष्य लोहेकी जंजीरोंके समान वासनाके बन्धनोंमें बँधकर उस फलदायक महान्‌ वृक्षको चारों ओरसे घेरकर आस-पास बैठे हैं और उसके फलको प्राप्त करना चाहते हैं

Transliteration

upāsate mahāvṛkṣaṃ sulubdhās tat-phalepṣavaḥ | āyasaiḥ saṃyutāḥ pāśaiḥ phaladaṃ pariveṣṭya tam ||

Translation

ວະຍາສະ ກ່າວວ່າ: ຄົນໂລບ ປາຖະໜາຜົນຂອງມັນ ນັ່ງລ້ອມຮອບ ແລະ ບູຊາຕົ້ນໄມ້ໃຫຍ່ຜູ້ໃຫ້ຜົນ. ແຕ່ພວກເຂົາຖືກມັດດ້ວຍບ່ວງບາດຄ້າຍເຫຼັກ ແລະ ລ້ອມພັນຜູ້ໃຫ້ຜົນນັ້ນ ດ້ວຍຕັນຫາ ແລະ ຄວາມຫວັງໃນກຳໄລ. ພາບນີ້ເປີດເຜີຍວ່າ ຄວາມຢາກເຮັດໃຫ້ການນົບນ້ອມກາຍເປັນການຄອບຄອງແລະການຜູກມັດ; ແລະ ການຍຶດຕິດຜົນລັບ ກັກຂັງຜູ້ສະແຫວງຫາໃນເຄື່ອງຈຳຂອງຕົນເອງ.

Word by Word

• उपासते: they sit near / attend upon
• Type: Verb
• Root: उप-आस् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), आत्मनेपद, प्रथम, बहुवचन

• महावृक्षम्: the great tree
• महावृक्षम्: Karma
• Type: Noun
• Root: महावृक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• सुलुब्धाः: very greedy / covetous
• सुलुब्धाः: Karta
• Type: Adjective
• Root: सुलुब्ध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• तत्: of that (tree)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (समासे), एकवचन

• फल: fruit
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (समासे), एकवचन

• ईप्सवः: desiring / seeking
• ईप्सवः: Karta
• Type: Adjective
• Root: ईप्सु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• आयसैः: with iron (made of iron)
• आयसैः: Karana
• Type: Adjective
• Root: आयस (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• संयुताः: joined / furnished (with)
• संयुताः: Karta
• Type: Adjective
• Root: सम्-युज् (धातु) → संयुत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• पाशैः: with nooses / fetters
• पाशैः: Karana
• Type: Noun
• Root: पाश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• फलदम्: fruit-giving
• फलदम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: फलद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• परिवेष्ट्य: having encircled / surrounding
• Type: Verb
• Root: परि-वेष्ट् (धातु)
• Form: ल्यप् (क्त्वा-प्रत्ययः), कर्तरि, true

• तम्: that (tree)
• तम्: Karma
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Speaker

व्यास उवाच

Characters & Entities

• Vyāsa
• mahāvṛkṣa (great tree)
• phala (fruit)
• āyasa-pāśa (iron bonds/nooses)

Educational Q&A

What is the core teaching?

Craving for results (phala) turns the mind into a captive: people ‘worship’ what they want to exploit, yet their very desire becomes an iron-like bond (pāśa) that restricts freedom. The verse urges detachment from fruit-seeking and warns against greed masquerading as devotion.

What is happening in the narrative?

Vyāsa uses a vivid metaphor: greedy men gather around a great fruit-bearing tree, encircle it, and remain near it hoping to obtain its fruits. Their closeness is not true reverence but attachment; they are described as bound by iron-like nooses, symbolizing the constraining power of desire.