Adhyāya 240: Indriya–Manas–Buddhi–Ātman — The Inner Hierarchy and Restraint (इन्द्रिय-मनस्-बुद्धि-आत्म-क्रमः)
शौचमाचार संशुद्धिरिन्द्रियाणां च निग्रह: । एतैरविवर्धते तेज: पाप्मानं चापकर्षति
śaucam ācāra-saṁśuddhir indriyāṇāṁ ca nigrahaḥ | etair avivardhate tejaḥ pāpmānaṁ cāpakarṣati | sattva-saṁsevanād dhīro nidrām ucchettum arhati |
ວຽສະກ່າວວ່າ: ຄວາມສະອາດ, ການຊໍາລະພຶດຕິກໍາໃຫ້ບໍລິສຸດ, ແລະການຄວບຄຸມອິນທຣີ—ໂດຍສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ ແສງພາຍໃນຈະເພີ່ມພູນຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ແລະບາບກໍຖືກດຶງອອກໄປ. ຍິ່ງໄປກວ່ານັ້ນ ໂດຍການບໍາລຸງສັດຕະວະ ຜູ້ມັ່ນຄົງຈຶ່ງເໝາະສົມທີ່ຈະຕັດການນອນເກີນຄວນ. ຄໍາສອນນີ້ຊີ້ວ່າ ຊີວິດທີ່ມີວິໄນແມ່ນຫົນທາງໃນການອ່ອນກໍາລັງຂໍ້ບົກພ່ອງພາຍໃນ ແລະເສີມຄວາມແຈ້ງໃສກັບພະລັງທາງຈິດວິນຍານ.
व्यास उवाच
Ethical purification—cleanliness (śauca), purified conduct (ācāra-saṁśuddhi), and sense-restraint (indriya-nigraha)—builds tejas (inner radiance) and removes pāpa (moral impurity). Cultivating sattva further helps a disciplined person overcome tamasic heaviness such as excessive sleep.
In the didactic setting of Śānti Parva, Vyāsa delivers instruction on inner discipline. Rather than describing an external event, the verse lays out practical means for moral and spiritual strengthening: purification, restraint, and sattvic cultivation.