Shloka 39
Yoga-kṛtya (योककृत्य) — Vyāsa on Sense-Restraint, Obstacles, and Brahman-Realization
यथा विश्वानि भूतानि वृष्ट्या भूयांसि प्रावृषि । सृज्यन्ते जड़मस्थानि तथा धर्मा युगे युगे,जैसे वर्षाकालमें जलकी वर्षा होनेसे स्थावर और जंगम समस्त पदार्थ वृद्धिको प्राप्त होते हैं और वर्षा बीतनेपर उनका हास होने लगता है, उसी प्रकार प्रत्येक युगमें धर्म और अधर्मकी वृद्धि एवं हास होते रहते हैं
yathā viśvāni bhūtāni vṛṣṭyā bhūyāṃsi prāvṛṣi | sṛjyante jaḍam-asthāni tathā dharmā yuge yuge ||
ວະຍາສະກ່າວວ່າ: «ດັ່ງໃນລະດູຝົນ ສັດທັງປວງ—ທັງທີ່ເຄື່ອນໄຫວ ແລະ ທີ່ຢູ່ນິ່ງ—ຍ່ອມເຕີບໃຫຍ່ແລະເພີ່ມພູນດ້ວຍນ້ຳຝົນ; ແລ້ວເມື່ອຝົນຜ່ານໄປ ກໍເລີ່ມຫຼຸດຖອຍ; ສັນນັ້ນໃນທຸກຍຸກ ທຳກໍເພີ່ມແລະຫຼຸດ (ແລະອະທຳກໍສະຫຼັບກັນເພີ່ມແລະຫຼຸດ)»។
व्यास उवाच
Educational Q&A
Dharma is not static: like growth driven by seasonal rains, it waxes and wanes across the yugas. The verse frames ethical order as cyclical—periods of strengthening are followed by decline, and this alternation is part of the world’s temporal rhythm.
In the didactic discourse of the Śānti Parva, Vyāsa explains a general principle about time and morality. Using a natural analogy (monsoon-driven flourishing followed by post-monsoon waning), he illustrates how dharma (and correspondingly adharma) undergoes rise and fall in every age.