Shloka 29
Yoga-kṛtya (योककृत्य) — Vyāsa on Sense-Restraint, Obstacles, and Brahman-Realization
कर्मजो<यं पृथग्भावो द्वन्द्ययुक्तोडपि देहिन: । तमात्मसिद्धिर्विज्ञानाज्जहाति पुरुषो बलात्,देहाभिमानी जीवको जो यह पृथक्-पृथक् शीत-उष्ण आदि द्वन्धोंका भोग प्राप्त होता है, वह कर्मजनित है। मनुष्य तत्त्वज्ञानके द्वारा उस द्वन्द्रभोगको त्याग देता है तथा ज्ञानके ही बलसे आत्मसिद्धि (मोक्ष) प्राप्त कर लेता है
karmajo ’yaṃ pṛthagbhāvo dvandvayukto ’pi dehinaḥ | tam ātmasiddhir vijñānāj jahāti puruṣo balāt ||
ວະຍາສະ ກ່າວວ່າ: ຄວາມຮູ້ສຶກແຍກຕ່າງໃນຜູ້ມີກາຍ—ແມ່ນແມ່ນຈະຜູກພັນກັບຄູ່ຕົກຕໍ່າງໆ ເຊັ່ນ ໜາວ-ຮ້ອນ—ເກີດຈາກກຳ. ດ້ວຍປັນຍາຮູ້ແຈ້ງ ມະນຸດຍ່ອມລະທິ້ງປະສົບການແຫ່ງຄວາມສອງນັ້ນຢ່າງໜັກແນ່ນ, ແລະດ້ວຍພະລັງແຫ່ງຄວາມຮູ້ເອງ ຈຶ່ງບັນລຸອາດຕະສິດທິ ຄື ຄວາມຫຼຸດພົ້ນ.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the felt separateness and the compulsion to experience life through opposites (pleasure/pain, cold/heat) are karma-born. Liberation comes when discriminative knowledge (vijñāna) dissolves identification with the body and thereby ends bondage to duality.
In the Śānti Parva’s instruction on liberation, Vyāsa explains a philosophical point: the embodied being’s dualistic experience is not the Self’s nature but a product of karma and identification. He states that knowledge enables one to abandon this duality and attain ātmasiddhi (mokṣa).