Shloka 32
आत्मदर्शन-उपदेशः (Ātma-darśana Upadeśa) — Mind, Senses, and the All-pervading Self
एक हजार चतुर्युगका जो ब्रह्माका एक दिन बताया गया है और उतनी ही बड़ी जो उनकी रात्रि कही गयी है, उसको जो लोग ठीक-ठीक जानते हैं, वे ही दिन और रात अर्थात् कालतत्त्वको जाननेवाले हैं ।। प्रतिबुद्धों विकुरुते ब्रह्माक्षय्यं क्षपाक्षये सृजते च पर | तस्माद् व्यक्तात्मकं मन:,रात्रि समाप्त जाग्रत् हुए ब्रह्माजी पहले अपने अक्षय स्वरूपको मायासे विकारयुक्त बनाते हैं फिर महत्तत्त्वको उत्पन्न करते हैं। तत्पश्चात् उससे स्थूल जगत्को धारण करनेवाले मनकी उत्पत्ति होती है
vyāsa uvāca | eka-sahasra-caturyugā yā brahmaṇaḥ ahar ucyate, tāvatī caiva yā rātriḥ proktā; etad ye yathāvad viduḥ, te eva ahorātra-vidāḥ kāla-tattva-vidaḥ | rātry-ante pratibuddho brahmā akṣayyaṃ svam ātmānaṃ māyayā vikṛti-yuktaṃ karoti; tataḥ mahat-tattvaṃ sṛjate; tataś ca sthūla-jagat-dhāraṇaṃ mana utpadyate ||
ວະຍາສະ ກ່າວວ່າ: ຜູ້ໃດຮູ້ຢ່າງແທ້ຈິງວ່າ ມື້ດຽວຂອງພຣະພຣະຫມາ (Brahmā) ເທົ່າກັບຈັກກະວົງຈະຕຸຣຍຸກ 1,000 ຮອບ ແລະ ຄືນຂອງພຣະອົງກໍໃຫຍ່ເທົ່າກັນ—ຜູ້ນັ້ນເທົ່ານັ້ນແມ່ນຜູ້ຮູ້ມື້ແລະຄືນ ຄືຜູ້ຮູ້ຫຼັກການແຫ່ງ “ກາລະ” (ເວລາ). ເມື່ອຄືນສິ້ນສຸດ ແລະ ພຣະພຣະຫມາຕື່ນຂຶ້ນ, ພຣະອົງກ່ອນອື່ນໃຊ້ມາຍາ ເຮັດໃຫ້ສະພາບອະມະຕະຂອງພຣະອົງ ກາຍເປັນສະພາບທີ່ປາກົດແລະປ່ຽນແປງໄດ້; ແລ້ວຈຶ່ງບັງເກີດ “ມະຫັດ” (mahat). ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ຈາກມະຫັດ ເກີດ “ມະນະ” (ໃຈ) ຜູ້ຄ້ຳຈຸນແລະຈັດລະບຽບໂລກອັນຫນາແນ່ນ.
व्यास उवाच