Shloka 28
आत्मदर्शन-उपदेशः (Ātma-darśana Upadeśa) — Mind, Senses, and the All-pervading Self
तप: परं कृतयुगे त्रेतायां ज्ञानमुत्तमम् । द्वापरे यज्ञमेवाहुर्दानमेक॑ कलौ युगे,सत्ययुगमें तपस्याको ही सबसे बड़ा धर्म माना गया है। त्रेतामें ज्ञानको ही उत्तम बताया गया है। द्वापरमें यज्ञ और कलियुगमें एकमात्र दान ही श्रेष्ठ कहा गया है
tapaḥ paraṁ kṛtayuge tretāyāṁ jñānam uttamam | dvāpare yajñam evāhur dānam ekaṁ kalau yuge ||
ວະຍາສະ ອະທິບາຍວ່າ ວິໄນທາງຈິດວິນຍານທີ່ສູງສຸດ ປ່ຽນໄປຕາມລັກສະນະຂອງແຕ່ລະຍຸກ: ໃນກຣິຕະ (ສັດຕະ) ຍຸກ ຕະປະ (ການບຳເນັດ) ແລະ ການຂົມຂື່ນຕົນ ຖືກຖວາຍເປັນສູງສຸດ; ໃນຕຣະເຕຕາຍຸກ ປັນຍາຮູ້ແຈ້ງ ຖືກຍົກຍ້ອງວ່າປະເສີດ; ໃນດວາປະຣະຍຸກ ພິທີຍັດ (yajña) ຖືກກ່າວວ່າເປັນທາງຫຼັກ; ແລະໃນກະລິຍຸກ ການໃຫ້—ທານ (dāna) ດ້ວຍໃຈຊອບທຳ—ຖືກສອນວ່າເປັນການປະພຶດທີ່ດີທີ່ສຸດພຽງຢ່າງດຽວ. ຄຳກະວີນີ້ວາງໃຫ້ເຫັນວ່າ ທຳມະເປັນອັນດຽວໃນເປົ້າໝາຍ ແຕ່ປັບວິທີຕາມກຳລັງ ແລະ ສະພາບຂອງເວລາ.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse teaches yuga-dharma: while the goal of dharma remains constant, the most effective or emphasized practice differs by age—tapas in Kṛta, jñāna in Tretā, yajña in Dvāpara, and dāna in Kali—reflecting changing human capacity and social conditions.
In the Śānti Parva’s instruction on righteous living and social order, Vyāsa states a traditional classification of the principal religious practice for each yuga, guiding listeners toward an appropriate path for their time—especially highlighting charity as the accessible excellence in Kali Yuga.