Shloka 733
ब्राह्मणस्य पूर्वतरा वृत्तिः — The Earlier Ideal Conduct of a Brahmana
River-of-Saṃsāra Metaphor
विद्वान प्राप्यैवमत्यर्थ न प्रहृष्येन्न च व्यथेत् काल ([प्रारब्ध) ही सबकी उत्पत्ति और संहारका कर्ता है। दूसरी सारी वस्तुएँ इसमें कारण नहीं मानी जा सकतीं; अतः विद्वान् पुरुष नाश-विनाश
vidvān prāpyaivam atyarthaṁ na prahṛṣyen na ca vyathet | kālaḥ sarvasya utpatti-saṁhārayoḥ kartā | dvitīyāḥ sarvā vastavaḥ asmin kāraṇaṁ na manyante | ataḥ vidvān puruṣo nāśa-vināśam aiśvaryaṁ sukha-duḥkham abhyudayaṁ vā parābhavaṁ vā prāpya na atyanta-harṣaṁ kuryān na ca atīva vyathitaḥ syāt ||
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ຜູ້ມີປັນຍາ ເມື່ອເຂົ້າໃຈດັ່ງນີ້ແລ້ວ ບໍ່ຄວນຍິນດີເກີນຄວນ ແລະບໍ່ຄວນຈົມຢູ່ໃນຄວາມທຸກໃຈ. ກາລະ (ເວລາ) ເທົ່ານັ້ນ ຖືກຮັບຮອງວ່າເປັນຜູ້ກໍ່ໃຫ້ເກີດຂຶ້ນທັງປວງ ແລະເປັນຜູ້ກໍ່ໃຫ້ດັບສູນທັງປວງ; ບໍ່ມີສິ່ງອື່ນໃດຖືກນັບເປັນເຫດທີ່ແທ້. ດັ່ງນັ້ນ ເມື່ອພົບການສູນເສຍ ແລະຄວາມພິນາດ ຫຼືໄດ້ຮັບອຳນາດ ແລະຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ; ເມື່ອພົບສຸກ ແລະທຸກ; ເມື່ອພົບການຂຶ້ນສູງ ຫຼືຄວາມພ່າຍແພ້—ຜູ້ມີປັນຍາບໍ່ຄວນຖືກພາໄປດ້ວຍຄວາມຍິນດີສຸດຂີດ ແລະບໍ່ຄວນຖືກຄວາມໂສກເສົ້າກົດທັບ».
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Time (kāla) governs arising and destruction; recognizing this, a wise person maintains equanimity—neither excessive joy in prosperity nor deep sorrow in loss—cultivating steadiness of mind as a dharmic discipline.
In the Shanti Parva’s instruction section, Bhishma continues advising Yudhishthira on righteous living after the war, emphasizing mental balance amid changing fortunes by attributing outcomes to the overarching power of Time rather than to secondary causes.