Shloka 4
श्रीशक्रसंवादः — The Dialogue of Śrī
Lakṣmī) and Śakra (Indra
भीष्म उवाच मासपक्षोपवासेन मन्यन्ते यत् तपो जना: । आत्मतन्त्रोपघातस्तु न तपस्तत्सतां मतम्
bhīṣma uvāca māsa-pakṣopavāsena manyante yat tapo janāḥ | ātma-tantro-paghātas tu na tapas tat satāṃ matam ||
ພີສະມະກ່າວວ່າ: “ຂ້າແຕ່ພຣະຣາຊາ, ຄົນທົ່ວໄປເຫັນວ່າການອົດອາຫານໜຶ່ງເດືອນ ຫຼືຄື່ງເດືອນ ແມ່ນຕະປະ. ແຕ່ການປະພຶດນັ້ນ ເມື່ອກາຍເປັນການທໍາຮ້າຍຮ່າງກາຍຂອງຕົນດ້ວຍຄວາມດື້ດຶນຕາມໃຈ—ຮ່າງກາຍອັນເປັນເຄື່ອງມືແຫ່ງທໍາ—ບໍ່ໄດ້ຖືກປັນຍາຊົນຈັດວ່າເປັນຕະປະແທ້.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma distinguishes genuine tapas (disciplined, dharmic self-restraint) from mere extreme fasting that damages the body; the wise do not call self-harming practices ‘austerity’.
In Bhishma’s instruction during the Shanti Parva, he advises the king on the nature of true religious discipline, correcting a common belief that long fasts alone constitute tapas.