Shloka 22
सत्त्वस्यथ रजसश्वैव तमसश्न निबोध तान् । प्रसादो हर्षजा प्रीतिरसंदेहो धृति: स्मृति: । एतान् सत्त्वगुणान् विद्यादिमान् राजसतामसान्,अब मैं तुम्हें सत््वगुण, रजोगुण और तमोगुणके कार्य बताता हूँ, सुनो। प्रसन्नता, हर्षजनित प्रीति, संदेहका अभाव, धैर्य और स्मृति--इन सबको सत्त्वगुणके कार्य समझो। काम, क्रोध, प्रमाद, लोभ, मोह, भय, क्लान्ति, विषाद, शोक, अप्रसन्नता, मान, दर्प और अनार्यता--इन्हें रजोगुण और तमोगुणके कार्य समझना चाहिये
sattvasya atha rajasaś caiva tamasaś ca nibodha tān | prasādo harṣajā prītir asaṃdeho dhṛtiḥ smṛtiḥ | etān sattvaguṇān vidyād imān rājasatāmasān |
ພີດສະມະ (Bhishma) ກ່າວວ່າ: «ບັດນີ້ ຈົ່ງເຂົ້າໃຈຜົນຂອງຄຸນທັງສາມ—ສັດຕະວະ (sattva), ຣາຊະສະ (rajas), ແລະ ຕະມະສະ (tamas)។ ຄວາມສະຫງົບໃນໃຈ, ຄວາມຮັກທີ່ເກີດຈາກຄວາມຍິນດີ, ຄວາມບໍ່ມີຄວາມສົງໄສ, ຄວາມມັ່ນຄົງ, ແລະ ຄວາມຈື່ຈຳ—ເຫຼົ່ານີ້ໃຫ້ຮູ້ວ່າເປັນການເຄື່ອນໄຫວຂອງສັດຕະວະ. ແຕ່ຕົກກັນ ຄວາມຢາກແລະຄວາມໂກດ, ພ້ອມທັງຄວາມປະມາດ, ຄວາມໂລບ, ຄວາມຫຼົງ, ຄວາມຢ້ານ, ຄວາມເມື່ອຍລ້າ, ຄວາມຫົວໃຈຫມົດ, ຄວາມໂສກ, ຄວາມບໍ່ພໍໃຈ, ຄວາມຖືຕົນ, ຄວາມອວດອ້າງ, ແລະການປະພຶດບໍ່ສຸພາບ—ເຫຼົ່ານີ້ໃຫ້ຮູ້ວ່າເປັນການເຄື່ອນໄຫວຂອງຣາຊະສະ ແລະ ຕະມະສະ»។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma classifies mental states and behaviors by the three guṇas: sattva produces clarity, joyful affection, certainty, steadiness, and memory; rajas and tamas manifest as desire-driven agitation and darker states like anger, negligence, greed, delusion, fear, fatigue, sorrow, pride, arrogance, and ignoble conduct.
In the Shanti Parva instruction to Yudhishthira, Bhishma continues his ethical teaching by explaining how to recognize the guṇas through their observable effects in the mind and character, guiding the king toward self-governance and righteous rule.