Shloka 19
Varāha-avatāra: Viṣṇu’s subterranean intervention and the cosmic nāda (Śānti-parva 202)
खं वायुमग्निं सलिल॑ तथोर्वी समन्ततो<भ्याविशते शरीरी । नानाश्रया: कर्मसु वर्तमाना: श्रोत्रादय: पञठ्च गुणान् श्रयन्ते
khaṁ vāyum agniṁ salilaṁ tathorvī samantato 'bhyāviśate śarīrī | nānāśrayāḥ karmasu vartamānāḥ śrotrādayaḥ pañca guṇān śrayante ||
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ເມື່ອອັດຕາທີ່ສະຖິດໃນຮ່າງກາຍ ປ່ອຍວາງຮ່າງກາຍໜຶ່ງ, ສ່ວນຂອງອາກາດໃນນັ້ນ ກໍລະລາຍເຂົ້າສູ່ອາກາດທົ່ວໄປ; ສ່ວນຂອງລົມເຂົ້າສູ່ລົມ; ສ່ວນຂອງໄຟເຂົ້າສູ່ໄຟ; ສ່ວນຂອງນ້ຳເຂົ້າສູ່ນ້ຳ; ແລະສ່ວນຂອງດິນເຂົ້າສູ່ດິນ. ແຕ່ອິນທຣີຍະເຊັ່ນ ການໄດ້ຍິນ—ອາໄສຢູ່ໃນທາດຫຼາຍຢ່າງ—ບໍ່ໄດ້ລະລາຍ; ມັນຍັງດຳເນີນຕາມກຳຂອງຕົນ ແລະໄປສູ່ຮ່າງກາຍໃໝ່ ອາໄສທາດທັງຫ້າອີກຄັ້ງ. ຄຳສອນນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນກົດແຫ່ງກຳ: ຮ່າງກາຍຫຍາບກັບຄືນສູ່ທຳມະຊາດ, ແຕ່ເຄື່ອງມືລະອຽດຍັງຄົງຢູ່ພາຍໃຕ້ກຳ ແລະສືບຕໍ່ປະສົບການກັບຄວາມຮັບຜິດຊອບ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The gross body is composed of the five great elements and, at death, those elemental portions return to their cosmic sources. However, the sense-faculties and subtle instruments do not simply vanish; driven by karma they continue their functional continuity and take up a new bodily basis, explaining moral responsibility across lives.
In Bhīṣma’s instruction during the Śānti Parva, he explains the process of dying and transition: the physical constituents dissolve back into space, air, fire, water, and earth, while the operative faculties (like hearing) persist and proceed—under karmic momentum—toward another embodiment.