Shloka 163
Adhyāya 199: Karma–Jñāna Causality and the Nirguṇa Brahman
Manu’s Instruction
भविता च विवादोऊत्र तव तेषां च धर्मतः । तब सावित्रीदेवीने मधुर वाणीमें “तथास्तु” कहा। इसके बाद देवीने ब्राह्मणका प्रिय करनेकी इच्छासे यह दूसरा वचन और कहा--:विप्रवर! जहाँ दूसरे श्रेष्ठ ब्राह्मण गये हैं
bhavitā ca vivādo 'tra tava teṣāṃ ca dharmataḥ | tataḥ sāvitrīdevī madhuravāṇyā me "tathāstu" ity uvāca | tataḥ paraṃ devī brāhmaṇasya priyaṃ kartum icchantī idaṃ dvitīyaṃ vacanam apy āha— vipravara! yatra anye śreṣṭhā brāhmaṇā gatāḥ, teṣu svargādiṣu nimnaśreṇīṣu lokeṣu tvaṃ na gamiṣyasi | tubhyaṃ svabhāvasiddhaṃ nirdōṣaṃ brahmapadaṃ prāpsyasi | tvayā mayi yātra prārthanā kṛtā sā paripūrṇā bhaviṣyati | ahaṃ tāṃ paripūrayituṃ yatnaṃ kariṣyāmi | tvaṃ niyamapūrvakam ekāgracitto japaṃ kuru | dharmaḥ svayam tava sevāyāṃ upasthāsyati | kālaḥ mṛtyuś ca yamaś ca api tava nikaṭaṃ upagamiṣyanti, teṣāṃ sarvaiḥ saha iha dharmānukūlo vāda-vivādaś ca bhaviṣyati |
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: “ຢູ່ທີ່ນີ້ ຕາມທຳ (dharma) ຈະມີການໂຕ້ຖຽງເກີດຂຶ້ນ ລະຫວ່າງເຈົ້າ ແລະ ພວກເຂົາ.” ແລ້ວເທວີສາວິຕຣີ ກ່າວດ້ວຍສຽງອ່ອນຫວານວ່າ “ຂໍໃຫ້ເປັນດັ່ງນັ້ນ.” ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ເພາະປາດຖະນາຈະປະທານສິ່ງທີ່ພຣາຫມັນຮັກ ເທວີໄດ້ກ່າວຄໍາສັນຍາຄັ້ງທີສອງ: “ໂອ ພຣາຫມັນຜູ້ປະເສີດ! ເຈົ້າຈະບໍ່ໄປສູ່ໂລກຊັ້ນຕ່ໍາ ເລີ່ມຈາກສະຫວັນ ອັນເປັນປາຍທາງທີ່ພຣາຫມັນຜູ້ດີອື່ນໆ ເຄີຍໄປ. ເຈົ້າຈະບັນລຸພຣະພຣະມັນພະດະ (Brahman-state) ອັນບໍ່ດ່າງພ້ອຍ ແລະບໍ່ມີມົນທິນ ທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນຄວາມບໍລິສຸດຂອງຕົນໂດຍທໍາມະຊາດ. ຄໍາຂໍທີ່ເຈົ້າວອນຂ້າພະເຈົ້າຢູ່ນີ້ ຈະສໍາເລັດ; ຂ້າພະເຈົ້າຈະພະຍາຍາມໃຫ້ສໍາເລັດ. ຈົ່ງເຮັດຊະປະ (japa) ດ້ວຍຈິດທີ່ຈົ່ງຈໍາ ແລະຮັກສາວິໄນ. ທຳ (Dharma) ເອງຈະມາຮັບໃຊ້ເຈົ້າ. ການ (ເວລາ), ມໍຣະນະ (ຄວາມຕາຍ) ແລະ ຍະມະ (Yama) ກໍຈະເຂົ້າມາໃກ້ເຈົ້າ, ແລະຢູ່ທີ່ນີ້ ຈະມີການໂຕ້ຖຽງອັນສອດຄ່ອງກັບທຳ ກັບພວກເຂົາທັງໝົດ.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The passage elevates disciplined spiritual practice (niyama and one-pointed japa) as a means to the highest goal—faultless brahmapada—surpassing even meritorious heavenly worlds. It also frames ethical truth as something that can withstand scrutiny: dharma itself, along with cosmic forces like Time, Death, and Yama, becomes the arena and standard for a righteous debate.
Bhishma recounts that Savitri grants assent (“tathāstu”) and then offers a further boon to a brahmin: he will not go to lesser celestial realms but will attain the pure Brahman-state. She instructs him to practice japa with disciplined concentration, promising that Dharma—and even Kāla, Mṛtyu, and Yama—will come near, leading to a dharma-aligned disputation.