Shloka 6
Śarīrin, Buddhi, and the Limits of Sense-Perception (इन्द्रियबुद्धिशरीरिविचारः)
शब्दं न विन्देच्छोत्रेण स्पर्श त्वचा न वेदयेत् । रूपं न चक्षुषा विद्याज्जिह्दया न रसांस्तथा,योगको जाननेवाले समर्थ पुरुषको चाहिये कि कानोंके द्वारा शब्द न सुने, त्वचासे स्पर्शका अनुभव न करे, आँखसे रूपको न देखे और जिह्ढासे रसोंको ग्रहण न करे एवं ध्यानके द्वारा समस्त सूँघने योग्य वस्तुओंको भी त्याग दे तथा पाँचों इन्द्रियोंको मथ डालनेवाले इन विषयोंकी कभी मनसे भी इच्छा न करे
bhīṣma uvāca | śabdaṃ na vindec chotreṇa sparśaṃ tvacā na vedayet | rūpaṃ na cakṣuṣā vidyāj jihvayā na rasāṃs tathā |
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ຜູ້ປະຕິບັດທີ່ມີຄວາມສາມາດ ແລະ ຮູ້ຢ່າງແທ້ຈິງໃນໂຍຄະ ບໍ່ຄວນໄລ່ຕາມວັດຖຸແຫ່ງອາລົມ—ບໍ່ຄວນສະແຫວງຫາສຽງດ້ວຍຫູ, ບໍ່ຄວນຮັບຮູ້ການສຳຜັດດ້ວຍຜິວ, ບໍ່ຄວນຈັບຮູບດ້ວຍຕາ, ແລະ ບໍ່ຄວນກຳອົບລົດດ້ວຍລີ້ນ. ອີກທັງ ໂດຍວິໄນແຫ່ງສະມາທິ ຄວລລະທິ້ງວັດຖຸທີ່ຄວນດົມທັງປວງ; ແລະ ບໍ່ຄວນໃຫ້ໃຈແມ່ນແຕ່ຄິດປາຖະໜາຕໍ່ວັດຖຸເຫຼົ່ານີ້ ທີ່ກວນແລະປັ່ນປ່ວນອິນທຣີທັງຫ້າ. ຄຳສອນນີ້ເນັ້ນການສຳລວມພາຍໃນ ແລະ ການຊະນະຄວາມຢາກດ້ວຍຄຸນທຳ ເປັນຮາກຖານແຫ່ງຄວາມໝັ້ນຄົງ ແລະ ຄວາມຫຼຸດພົ້ນ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches indriya-nigraha—mastery over the senses—by refusing to pursue sense-objects (sound, touch, form, taste, and smell) and by abandoning even mental craving for them. Such restraint, supported by meditation, is presented as essential for yogic steadiness and spiritual freedom.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and the path toward peace after the war. Here he gives a yogic counsel: the aspirant should withdraw from sensory indulgence and cultivate inner discipline through meditation.