Shloka 226
Jñāna-yoga and Karma-phala: Manu–Bṛhaspati on Akṣara and the Limits of Mantra
सुशृतं पायसे ब्रूयाद् यवाग्वां कूसरे तथा । भोजन करानेके पश्चात् दाता पूछे कि क्या भोजन सम्पन्न हो गया? ब्राह्मण उत्तर दे कि सम्पन्न हो गया। इसी प्रकार जल पिलानेके बाद दाता पूछे तृप्ति हुई क्या? ब्राह्मण उत्तर दे कि अच्छी तरह तृप्ति हो गयी। खीर खिलानेके बाद जब यजमान पूछे कि अच्छा बना था न? तब ब्राह्मण उत्तर दे बहुत अच्छा बना था। इसी प्रकार जौका हलुआ और खिचड़ी खिलानेके बाद भी प्रश्न और उत्तर होना चाहिये
suśṛtaṃ pāyase brūyād yavāgvāṃ kūsare tathā |
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ເມື່ອໄດ້ຮັບຂີຣ (ເຂົ້ານົມ) ທີ່ປຸງສຸກດີ ພຣາຫມັນຄວນກ່າວວ່າ “ສຸກດີແລ້ວ”. ເຊັ່ນດຽວກັນ ກ່ຽວກັບ yavāgū (ໂຈກເບົາ) ແລະ kūsara (ອາຫານຈາກຂ້າວບາເລ) ຄວນມີການຖາມ–ຕອບຕາມຄວາມເໝາະສົມ: ຫຼັງຈາກປ້ອນອາຫານ ຜູ້ໃຫ້ຖາມວ່າ “ອາຫານສຳເລັດດີແລ້ວບໍ?” ແລ້ວພຣາຫມັນຕອບວ່າ “ສຳເລັດແລ້ວ”. ຫຼັງຈາກຖວາຍນ້ຳ ຜູ້ໃຫ້ຖາມວ່າ “ອິ່ມໃຈແລ້ວບໍ?” ແລ້ວພຣາຫມັນຕອບວ່າ “ອິ່ມດີແລ້ວ”. ຫຼັງຈາກຖວາຍຂີຣ ເມື່ອເຈົ້າພາບຖາມວ່າ “ເຮັດດີບໍ?” ພຣາຫມັນຄວນຕອບວ່າ “ດີຫຼາຍ”. ເຊັ່ນນີ້ ຫຼັງຈາກຖວາຍຂອງຫວານຈາກຂ້າວບາເລ ແລະອາຫານຄ້າຍຂິດຈະຣີ ກໍຄວນມີການຖາມ–ຕອບຢ່າງສຸພາບ—ເພື່ອໃຫ້ການຕ້ອນຮັບສຳເລັດດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ຄວາມກະຕັນຍູ ແລະຄວາມຖືກຕ້ອງຕາມທັມມະ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Dharma in hospitality is completed not only by giving food and water but also by maintaining courteous, truthful, and reassuring speech between host and guest—so the act of giving is sealed with respect and gratitude.
Bhishma instructs on proper meal etiquette: the host asks whether the guest has eaten and is satisfied, and the Brahmin guest responds appropriately, praising the well-prepared dishes such as pāyasa, yavāgū, and kūsara.