Shloka 8
ध्यानयोगवर्णनम्
Description of the Path of Meditation
तस्मिन् नष्टे शरीराग्नौ ततो देहमचेतनम् | पतितं याति भूमित्वमयनं तस्य हि क्षिति:,उस शरीराग्निके नष्ट होनेपर अचेतन शरीर पृथ्वीपर गिरकर पार्थिवभावको प्राप्त हो जाता है; क्योंकि पृथ्वी ही उसका आधार है। समस्त स्थावरों और जंगमोंकी प्राणवायु आकाशको प्राप्त होती है और अग्नि भी उस वायुका ही अनुसरण करती है। इस प्रकार आकाश, वायु और अग्नि--ये तीन तत्त्व एकत्र हो जाते हैं और जल तथा पृथ्वी--दो तत्त्व भूमिपर ही रह जाते हैं
tasmin naṣṭe śarīrāgnau tato deham acetanaṃ | patitaṃ yāti bhūmitvam ayanaṃ tasya hi kṣitiḥ ||
ພຣະິສີ ພາຣັດວາຊ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອໄຟໃນຮ່າງກາຍນັ້ນດັບສູນ ຮ່າງກາຍກໍກາຍເປັນອະສະຕິ; ມັນຕົກລົງສູ່ພື້ນດິນ ແລະເຂົ້າສູ່ສະພາບແຫ່ງດິນ ເພາະດິນແມ່ນທີ່ພັກພິງ ແລະເປັນຖານຮອງຮັບຂອງມັນ. (ໃນຄຳສອນເລື່ອງການລະລາຍຂອງທາດເມື່ອຕາຍ ຮ່າງກາຍກັບຄືນສູ່ພື້ນຖານທາດຂອງຕົນ)».
भरद्वाज उवाच
Educational Q&A
The verse teaches the elemental dissolution of the body: when the sustaining bodily fire ceases, the body loses consciousness and returns to its material basis—earth—highlighting impermanence and the distinction between the self and the perishable body.
Bharadvāja is explaining what occurs at death in terms of the elements: the bodily fire is extinguished, the body becomes inert, falls to the ground, and is said to become 'earth' because earth is its support and final resting-place.