Shloka 14
अव्यक्त-मानस-सृष्टिवादः
Doctrine of Creation from the Unmanifest ‘Mānasa’
(अहमेको न मे कक्षरिन्नाहमन्यस्य कस्यचित् । न तं पश्यामि यस्याहं तं न पश्यामि यो मम ।।) मैं तो अकेला हूँ। न तो दूसरा कोई मेरा है और न मैं किसी दूसरेका हूँ। मैं उस पुरुषको नहीं देखता, जिसका मैं होऊँ तथा उसको भी नहीं देखता, जो मेरा हो (न मुझपर किसीकी ममता है, न मेरा ही किसीपर ममत्व) ।। आत्मापि चायं न मम सर्वा वा पृथिवी मम । यथा मम तथाअन्न्येषामिति चिन्त्य न मे व्यथा | एतां बुद्धिमहं प्राप्य न प्रहष्पे न च व्यथे
aham eko na me kaścid nāham anyasya kasyacit | na taṃ paśyāmi yasyāhaṃ taṃ na paśyāmi yo mama || ātmāpi cāyaṃ na mama sarvā vā pṛthivī mama | yathā mama tathā anyeṣām iti cintya na me vyathā | etāṃ buddhim ahaṃ prāpya na praharṣe na ca vyathe ||
ພຣາຫມັນກ່າວວ່າ: «ຂ້າພະເຈົ້າຢູ່ຜູ້ດຽວ. ບໍ່ມີໃຜເປັນຂອງຂ້າພະເຈົ້າແທ້ໆ ແລະຂ້າພະເຈົ້າກໍບໍ່ເປັນຂອງໃຜ. ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ເຫັນຜູ້ໃດທີ່ຈະກ່າວໄດ້ວ່າ ‘ຂ້າພະເຈົ້າເປັນຂອງເຂົາ’ ແລະກໍບໍ່ເຫັນຜູ້ໃດທີ່ຈະເອີ້ນໄດ້ວ່າ ‘ເຂົາເປັນຂອງຂ້າພະເຈົ້າ’. ແມ່ນແຕ່ຕົນນີ້ກໍບໍ່ແມ່ນ ‘ຂອງຂ້າພະເຈົ້າ’, ແລະແຜ່ນດິນທັງໝົດກໍບໍ່ແມ່ນຂອງຂ້າພະເຈົ້າ. ຄິດວ່າສິ່ງທີ່ເປັນສຳລັບຂ້າພະເຈົ້າ ກໍເປັນສຳລັບຄົນອື່ນເຊັ່ນກັນ, ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງບໍ່ມີຄວາມທຸກໃຈ. ໄດ້ບັນລຸປັນຍານີ້ແລ້ວ ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ຫຼົງຍິນດີ ແລະບໍ່ເສົ້າໝອງ.»
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
The verse teaches non-possessiveness and equanimity: the sense of “mine” and “I belong to someone” is ultimately unfounded. By reflecting that one’s condition is shared by all beings, one becomes free from both grief and excessive joy.
In the Shanti Parva’s didactic setting, a Brahmin speaker articulates a renunciant insight to calm the mind: rejecting claims of ownership over persons, self, or even the earth, he presents a mental discipline that leads to freedom from emotional agitation.