Shloka 106
Dasyu-maryādā and Buddhi-guided Rāja-nīti (दस्युमर्यादा तथा बुद्धिप्रधान-राजनीति)
राजा दीन-दुःखियोंकी भी सुधि लेता और सबका पालन करता है, इसलिये वह माताके समान है। अपने और प्रजाके अप्रियजनोंको वह जलाता रहता है; अतः अग्निके समान है और दुष्टोंका दमन करके उन्हें संयममें रखता है; इसलिये यम कहा गया है ।।
rājā dīna-duḥkhiyōṃ kī bhī sudhi lētā aura sabkā pālana karatā hai, isaliye vaha mātā ke samāna hai. apane aura prajā ke apriyajanōṃ ko vaha jalātā rahatā hai; ataḥ agni ke samāna hai aura duṣṭōṃ kā damana karake unheṃ saṃyama meṃ rakhatā hai; isaliye yama kahā gayā hai. iṣṭeṣu visṛjann arthān kubera iva kāmadaḥ. gurur dharmopadeśena goptā ca paripālayan.
ພຣະພຣາຫມະດັດຕະ ກ່າວວ່າ: ກະສັດເຝົ້າລະວັງແມ່ນແຕ່ຜູ້ທຸກຍາກແລະຜູ້ທຸກທ້ອນ ແລະຫຼ້ຽງດູທຸກຄົນ; ດັ່ງນັ້ນພຣະອົງເຫມືອນແມ່. ພຣະອົງເຜົາຜານສິ່ງທີ່ເປັນໂທດ ແລະບໍ່ນ່າພໍໃຈ—ທັງໃນຕົນເອງແລະໃນປະຊາຊົນ; ດັ່ງນັ້ນພຣະອົງເຫມືອນໄຟ. ໂດຍການຂັດຂວາງແລະລົງໂທດຄົນຊົ່ວ ພຣະອົງໃຫ້ເຂົາຢູ່ໃນວິໄນ; ດັ່ງນັ້ນຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ ຍະມະ. ພຣະອົງແຈກຈ່າຍຊັບສິນໃຫ້ແກ່ຜູ້ປາດຖະໜາດີ ແລະເຮັດໃຫ້ຄວາມປາດຖະໜາຂອງເຂົາສຳເລັດ; ດັ່ງນັ້ນພຣະອົງເຫມືອນກຸເບຣ ຜູ້ໃຫ້ຊັບ. ໂດຍການສອນທຳມະ ພຣະອົງເປັນຄູ; ແລະໂດຍການປົກປ້ອງແລະຫຼ້ຽງດູທຸກຄົນ ພຣະອົງເປັນຜູ້ພິທັກ.
ब्रह्मदत्त उवाच
Educational Q&A
The verse defines ideal kingship through layered metaphors: the ruler must nurture like a mother, purify and deter harm like fire, enforce justice like Yama, provide prosperity like Kubera, teach dharma like a guru, and protect all as a guardian. Rajadharma is presented as a balance of compassion, discipline, generosity, and moral instruction.
In the Shanti Parva’s discourse on governance and dharma, Brahmadatta describes the king’s public role by comparing him to divine and elemental archetypes (Agni, Yama, Kubera). The passage is didactic, outlining how a ruler should relate to subjects—supporting the vulnerable, restraining wrongdoers, rewarding the worthy, and upholding dharma.