Shloka 10
Draupadī’s Exhortation on Rājadharma and Daṇḍa (द्रौपद्याः राजधर्मोपदेशः)
विरथांश्व रथान् कृत्वा निहत्य च महागजान् | संस्तीर्य च रथैर्भूमिं ससादिभिररिंदमा:,राजन! द्वैतवनमें ये सभी भाई जब आपके साथ सर्दी-गर्मी और आँधी-पानीका कष्ट भोग रहे थे, उन दिनों आपने इन्हें धैर्य देते हुए कहा था--'शत्रुओंका दमन करनेवाले वीर बन्धुओ! विजयकी इच्छावाले हमलोग युद्धमें दुर्योधनको मारकर रथियोंको रथहीन करके बड़े-बड़े हाथियोंका वध कर डालेंगे और घुड़सवारसहित रथोंसे इस पृथ्वीको पाट देंगे। तत्पश्चात् सम्पूर्ण भोगोंसे सम्पन्न वसुधाका उपभोग करेंगे। उस समय पर्याप्त दान- दक्षिणावाले नाना प्रकारके समृद्धिशाली यज्ञोंके द्वारा भगवान्की आराधनामें लगे रहनेसे तुमलोगोंका यह वनवासजनित दुःख सुखरूपमें परिणत हो जायगा।' धर्मात्माओंमें श्रेष्ठ! वीर महाराज! पहले द्वैतवनमें इन भाइयोंसे स्वयं ही ऐसी बातें कहकर आज क्यों आप फिर हमलोगोंका दिल तोड़ रहे हैं
virathānśva-rathān kṛtvā nihatya ca mahāgajān | saṃstīrya ca rathair bhūmiṃ sasādibhir ariṃdamāḥ ||
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະມະຫາກະສັດ! ພີ່ນ້ອງວິລະຊົນຜູ້ປາບສັດຕູເຫຼົ່ານັ້ນ ເຄີຍກ່າວດ້ວຍໃຈໝັ້ນຄົງວ່າ: ‘ພວກເຮົາຈະສັງຫານ ດຸຣະໂຍທະນະ ໃນສົງຄາມ, ຈະເຮັດໃຫ້ນັກຮົບລົດສຶກກາຍເປັນຜູ້ບໍ່ມີລົດ, ແລະຈະຂ້າຊ້າງໃຫຍ່ທັງຫຼາຍ; ດ້ວຍລົດສຶກແລະມ້າລາກລົດ ພວກເຮົາຈະປູຄຸມແຜ່ນດິນດັ່ງພົມ. ຫຼັງນັ້ນ ພວກເຮົາຈະເສບສຸກໃນແຜ່ນດິນທັງປວງ ອຸດົມດ້ວຍຄວາມສຸກທຸກປະການ. ແລະໂດຍການປະກອບຍັດຍາກຫຼາຍປະເພດອັນຮຸ່ງເຮືອງ ມີທານແລະທັກຊິນາຄົບຖ້ວນ ອຸທິດໃນການບູຊາພຣະເຈົ້າ ຄວາມທຸກຈາກການຢູ່ປ່ານີ້ຈະກາຍເປັນຄວາມສຸກ.’ ພຣະອົງເຄີຍໃຫ້ກຳລັງໃຈເຂົາໃນດວຍຕະວະນະດ້ວຍຖ້ອຍຄຳເຊັ່ນນີ້ແລ້ວ ເປັນຫຍັງບັດນີ້ຈຶ່ງມາທຳລາຍໃຈພວກເຮົາອີກ?»
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores ethical consistency and responsibility in leadership: one who has strengthened others with vows of courage and righteous purpose should not later undermine their morale. It also links martial resolve with post-war dharmic restoration through sacrifice, generosity, and devotion.
In the Shānti Parva frame, a recollection is made of earlier days in Dvaitavana when the brothers, enduring hardships of exile, were encouraged with confident promises: they would defeat Duryodhana, devastate enemy forces, and then rule and perform great sacrifices. The speaker contrasts that earlier encouragement with the present moment, questioning why their hearts are now being broken.