Shloka 40
उपमामत्र वक्ष्यामि धर्मतत्त्वप्रकाशिनीम् । यूपं छिन्दन्ति यज्ञार्थ तत्र ये परिपन्थिन:,अब मैं यहाँ धर्मके तत्त्वको प्रकाशित करनेवाली एक उपमा बता रहा हूँ। ब्राह्मणलोग यज्ञके लिये यूप निर्माण करनेके उद्देश्यसे वृक्षका छेदन करते हैं। उस वृक्षको काटकर बाहर निकालनेमें जो-जो पार्श्ववर्ती वृक्ष बाधक होते हैं उन्हें भी निश्चय ही वे काट डालते हैं। वे वृक्ष भी गिरते समय दूसरे-दूसरे वनस्पतियोंको भी प्राय: तोड़ ही डालते हैं
upamām atra vakṣyāmi dharmatattvaprakāśinīm | yūpaṃ chindanti yajñārthaṃ tatra ye paripanथinaḥ ||
ພີສະມະ (Bhīṣma) ກ່າວວ່າ: “ບັດນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວເຖິງອຸປະມາທີ່ເປີດເຜີຍຫົວໃຈແຫ່ງທຳ (dharma). ເມື່ອຜູ້ຄົນຕັດໄມ້ເພື່ອຍັດຍາ ເພື່ອເຮັດຢູປະ (yūpa) ເສົາບູຊາ ພວກເຂົາລົ້ມຕົ້ນໄມ້ທີ່ເລືອກໄວ້. ແລະໃນການລາກມັນອອກ ຕົ້ນໄມ້ຂ້າງເຄີຍໃດທີ່ຂວາງທາງ ກໍຖືກຕັດລົ້ມໄປດ້ວຍ. ຕົ້ນໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນເມື່ອລົ້ມ ມັກຈະຫັກທຳລາຍພືດອື່ນໆອີກ.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma uses a ritual analogy to show that actions undertaken for a chosen end (even a sacred one) can produce unavoidable secondary harm; therefore dharma must be understood with attention to consequences, not merely intention.
Bhīṣma begins an illustrative comparison: to make a sacrificial post, people cut a tree and, while extracting it, also cut obstructing trees; the falling trees further damage other plants—an image of cascading effects caused by a single purposeful act.