Shloka 45
त्रिवर्गमूलनिश्चयः — Determining the Roots of Dharma, Artha, and Kāma
Mahābhārata, Śānti-parva 123
जो सम्पूर्ण जगतको शिक्षा देनेवाले हैं, वे धर्म प्रजापतिसे दण्डको ग्रहण करके प्रजाकी रक्षाके लिये सदा जागरूक रहते हैं। ब्रह्मपुत्र सनातन व्यवसाय वह दण्ड धर्मसे लेकर लोकरक्षाके लिये जागते रहते हैं ।।
vyavasāyāt tatastejo jāgarti paripālayat | oṣadhyastejasastasmādoṣadhībhyaś ca parvatāḥ ||
ວາສຸຫາໂຣມາ ກ່າວວ່າ: ທັມມະ ຜູ້ເປັນຄູສອນແກ່ສັບພະໂລກ ໄດ້ຮັບທັນດະຈາກປຣະຊາປະຕິ ແລະຕື່ນຕົວຢູ່ເສມອ ເພື່ອປົກປ້ອງປະຊາ. ວະຍະວະສາຍະອັນອະມະຕະ ດັ່ງບຸດແຫ່ງພຣະພຣະຫມາ ໄດ້ຮັບທັນດະຈາກທັມມະ ແລະຕື່ນຕົວເພື່ອຄຸ້ມຄອງໂລກ. ຈາກວະຍະວະສາຍະ ເກີດເປັນເຕຊະ ຜູ້ຕື່ນຕົວ ຄອຍປົກປ້ອງສັບພະໂລກ. ຈາກເຕຊະ ເກີດເປັນພືດຢາ; ຈາກພືດຢາ ເກີດເປັນພູເຂົາ. ດັ່ງນີ້ ຕາມລຳດັບແຫ່ງການຄ້ຳຈຸນ ພະລັງແຫ່ງວິໄນຖືກຮັບສືບຕໍ່ເພື່ອປົກປ້ອງສັດທັງປວງ—ຕື່ນຕົວຢູ່ເສມອ ໃນການຮັບໃຊ້ທັມມະ ແລະການຄຸ້ມຄອງສາທາລະນະ.
वसुहरोम उवाच
Educational Q&A
Protective authority (daṇḍa) must be grounded in disciplined resolve (vyavasāya) and exercised with constant vigilance; when aligned with dharma it sustains the world’s welfare, linking governance to a wider cosmic order.
In the Śānti Parva’s discourse on dharma and rulership, Vasuharoma explains how the power that protects society stays ‘awake’ and how, in a chain of dependence, elements like tejas, herbs, and mountains are portrayed as successive supports in the maintenance of worldly order.